Związek zawodowy ang. trade union, labour union, labor union

Związek zawodowy – organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej. Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest obrona interesów Pracowników i działanie na rzecz poprawy ich sytuacji ekonomicznej i społecznej. Związki próbują przeciwdziałać zwolnieniom, kontrolują przestrzeganie kodeksu pracy przez pracodawców, zabiegają o wyższe pensje i lepsze warunki pracy dla pracowników. Często prowadzą również działalność samopomocową (np. fundusze strajkowe), edukacyjną (kursy przekwalifikowujące) i oświatową (kampanie informacyjne o prawach przysługujących pracownikom). Związki zawodowe nie muszą się kierować dobrem firmy, w której pracują przez co czasem firma z powodu negatywnych działań może upaść lub ponieść dotkliwe straty zarówno finansowe ale też wizerunkowe. Związki zawodowe powstały w Wielkiej Brytanii w roku 1824.

Spis treści

Historia

Początków związków zawodowych można doszukiwać się w XVIII wieku. Szybki rozwój społeczeństwa przemysłowego spowodował, że duża liczba kobiet, dzieci, rolników i imigrantów zasiliła szeregi siły roboczej. Powstała grupa niewykwalifikowanych bądź średnio wykwalifikowanych pracowników, która później stała się istotnym obszarem powstania i rozwoju związków zawodowych. Pod koniec dziewiętnastego stulecia poparcia związkom zawodowym udzielił Kościół Katolicki. Papież Leon XIII w swojej „Magna Carta”— "Rerum Novarum" wystąpił przeciwko okrucieństwom, które dotykały pracowników i uznał, że powinni oni zostać obdarzeni określonymi prawami i przepisami bezpieczeństwa. [1]

Powszechność związków zawodowych

Powszechność występowania związków zawodowych w różnych krajach można oszacować za pomocą miary uzwiązkowienia (ang. union density), czyli proporcji opłacanych pracowników, którzy są jednocześnie członkami związków zawodowych [2]. Miara ta nie daje jednak zbyt wyraźnego obrazu ogólnej przynależności do związków. Nie uwzględnia bowiem sytuacji, która ma miejsca w niektórych krajach, gdzie do związków zawodowych należy wiele osób bezrobotnych, na emeryturze bądź takich, które nie ukończyły jeszcze edukacji lub, które opuściły pracę ze względu na wypadek, który miał miejsce podczas jej wykonywania.

Poniżej znajdują się dane dotyczące gęstości występowania związków zawodowych, dla każdego kontynentu:[3][4][5]

File:UnionDensity.jpg

Dwa modele

Związki zawodowe są kształtowane w oparciu o model usług oraz model organizacyjny. Związkowy model usług koncentruje się bardziej na zachowaniu praw pracowniczych, zapewnianiu usług oraz rozwiązywaniu sporów. Natomiast model organizacyjny dotyczy zazwyczaj pełnoetatowych organizatorów związkowych, którzy pracują budując zaufanie, silne sieci i liderów wewnątrz zasobów siły roboczej. Wiele związków zawodowych stanowi mieszankę tych dwóch filozofii, ale same definicje tych modeli są nadal dyskutowane. Mimo, że struktura polityczna i autonomia związków zawodowych jest bardzo różnorodna, to liderzy wybierani są w demokratycznych wyborach.

Związki zawodowe mogą również angażować się w szersze walki polityczne i społeczne. Społeczny Ruch Związkowy obejmuje wiele związków zawodowych, które używają swojej siły organizacyjnej do opowiadania się za określoną polityką społeczną i za ustawodawstwem korzystnym dla ich członków bądź pracowników w ogóle. W niektórych krajach związki zawodowe stoją w jednym szeregu z partiami politycznymi.

Związki zawodowe a polityka



W poszczególnych krajach różnie wyglądają prawa związków zawodowych, jak i ich funkcje. Dla przykładu, niemieckie i holenderskie związki zawodowe odgrywały większą rolę w decyzjach zarządów, niż związki zawodowe w Stanach Zjednoczonych. Działo się tak, ponieważ te pierwsze uczestniczyły w firmowych zarządach i w podejmowaniu decyzji. [6] Co więcej, w Stanach Zjednoczonych, najczęściej podejmowaną przez związki zawodowe praktyką są negocjacje prowadzone z pracodawcą. Natomiast w Austrii, Danii, Niemczech oraz Szwecji, związki zawodowe najczęściej negocjują ze stowarzyszeniami pracodawców.

Biorąc pod uwagę regulacje rynku pracy w Unii Europejskiej, Gold [7] i Hall [8] zidentyfikowali trzy różne systemy regulacji rynku pracy, które również wpływają na rolę jaką odgrywają związki zawodowe:

  • W Systemie Europy Kontynentalnej istotną rolę odgrywa rząd. Istnieje tam silny legislacyjny rdzeń praw pracowniczych, które zapewniają podstawy dla porozumień oraz działają jako szkielet dla nieporozumień pomiędzy związkami z jednej strony i pracodawcami bądź stowarzyszeniami pracodawców z drugiej. Ten model jest stosowany m.in. w Belgii, Francji, Niemczech, Holandii i Włoszech.
  • W Systemie Anglosaskim legislacyjna rola rządu jest znacznie ograniczona. Pozwala na podejmowanie większej ilości decyzji pomiędzy pracownikami a pracodawcami bądź reprezentującymi ich związkami zawodowymi i/lub stowarzyszeniami pracodawców. Jednak w krajach stosujących ten system, układy zbiorowe pracy nie są powszechne. Jedynie kilka firm i kilka sektorów ekonomii kultywuje tradycje kolektywnych rozwiązań w stosunkach pracy. Z tego systemu korzysta Irlandia i Wielka Brytania.
  • W Nordyckim Systemie legislacyjna rola rządu jest tak samo ograniczona jak w Systemie Anglosaski. Jednak sieć układów zbiorowych pracy jest znacznie bardziej rozpowszechniona i obejmuje większość branż i większość firm. Ten model realizowany jest w Danii, Finlandii, Norwegii oraz Szwecji [9].


Poza powyższą klasyfikacją, relacje związków zawodowych z partiami politycznymi różnią się w zalezności od kraju. W wielu z nich związki zawodowe są ściśle związane, lub nawet dzielą przywództwo z partią polityczną, która ma na celu reprezentowanie interesów ludzi pracy. Zazwyczaj jest to lewicowa, socjalistyczna lub socjaldemokratyczna partia, ale istnieje również wiele wyjątków, w tym niektóre z wyżej wymienionych związków chrześcijańskich [10].

Międzynarodowy ruch związków zawodowych

Największe federacja związków zawodowych na świecie to Międzynarodowa Konfederacja Związków Zawodowych (ITUC), z siedzibą w Brukseli. Zrzesza ponad 300 organizacji w 156 krajach oraz łączną liczbę około 166 milionów członków. ITUC jest federacją krajowych ośrodków związków zawodowych, takich jak AFL-CIO w Stanach Zjednoczonych oraz Kongres Związków Zawodowych w Wielkiej Brytanii.

Inna globalna organizacja związkowa to Światowa Federacja Związków Zawodowych.Krajowe i regionalne związki zawodowe, organizowane w ramach określonych sektorów przemysłu lub grup zawodowych, również tworzą globalną federację związków, np. Międzynarodowa Sieć Związkowa, Międzynarodowa Federacja Pracowników Transportu, czy Międzynarodowa Federacja Dziennikarzy.

Związki zawodowe w Polsce

W Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Jest on niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji, a organy państwowe, samorządu terytorialnego i pracodawcy obowiązani są traktować jednakowo wszystkie związki zawodowe.

Założenie i członkostwo

Związek zawodowy powołuje co najmniej 10 osób. Zanim zostanie dokonana rejestracja, członkowie związku muszą uchwalić statut, wybierany jest także komitet założycielski w liczbie od 3 do 7 osób. Następnie składany jest wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym. Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania.

Uprawnienia związków zawodowych

Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika.Ponadto:
  • prawo reprezentowania interesów pracowniczych na forum międzynarodowym;
  • współuczestnictwo w tworzeniu korzystnych warunków pracy, płacy i wypoczynku;
  • prawo tworzenia ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków zawodowych;
  • opiniowanie założeń i projektów aktów w zakresie objętym zadaniami tego związku;
  • opiniowanie dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych;
  • występowanie z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku zawodowego;
  • prowadzenie rokowań zbiorowych;
  • zawieranie układów zbiorowych pracy i innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy;
  • kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy;
  • uczestnictwo w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.


Krytyka

Związki zawodowe są często krytykowane, szczególnie przez ekonomistów i organizacje pracodawców. Np. PKPP Lewiatan wylicza następujące problemy jakie według tej organizacji stwarzają w gospodarce związki zawodowe[11]:

  • sugerują, że wzrost płac prowadzi do silnej gospodarki, podczas gdy jest odwrotnie;
  • deformują rynek pracy przez podwyższanie płacy minimalnej, co powoduje, że praca osób niewykwalifikowanych staje się nieopłacalna i rośnie wśród nich bezrobocie;
  • nacisk na wcześniejsze emerytury zmniejsza podaż na rynku pracy i w efekcie prowadzi do ubóstwa społeczeństwa;
  • wysokie świadczenia społeczne działają demotywująco;
  • pakiety socjalne utrudniają dostosowanie struktury zatrudnienia do potrzeb firmy, zmniejszają dochody firmy i hamują wzrost wydajności pracy,
  • zatrzymały się z myśleniem o gospodarce w poprzedniej epoce (np. bronią sztywnych nieżyciowych przepisów o rozliczaniu czasu pracy);
  • zamiast budować etos przedsiębiorczości i pracowitości przedstawiają pracodawców jako "krwiopijców".


Zobacz też

Linki zewnętrzne

Bibliografia



ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.