Zaplecze socjalne

Zaplecze socjalne - odpowiednio przygotowane pomieszczenia higieniczno-sanitarne, w których pracownik ma zapewnioną opiekę w zakresie pierwszej pomocy (np. punkt opatrunkowy, apteczka), odpoczynek oraz możliwość spożycia posiłku w czasie pracy. Do zaplecza socjalnego zalicza się również sprzęty sanitarne, szatnie oraz palarnie.

Spis treści

Skład zaplecza socjalnego

Każdy Pracodawca ma obowiązek utworzenia pomieszczeń higieniczno-sanitarnych w budynku, w którym wykonywana jest praca. Jeśli natomiast budynek na to nie pozwala, zaplecze takie może zostać wybudowane w osobnym budynku, który połączony jest z miejscem pracy. Szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami i ustępy powinny być urządzone oddzielnie dla kobiet i mężczyzn. Nie dotyczy to zakładu pracy, w którym jest zatrudnionych do dziesięciu pracowników na jednej zmianie - pod warunkiem zapewnienia możliwości osobnego korzystania przez kobiety i mężczyzn z tych pomieszczeń. Zaplecze socjalne powinno być dostosowane do pracowników niepełnosprawnych.

W skład zaplecza socjalnego wchodzą:
  • szatnie,
  • umywalnie i pomieszczenia z natryskami,
  • toalety,
  • palarnie,
  • jadalnie,
  • pomieszczenia do ogrzewania się pracowników,
  • pomieszczenia do wypoczynku,
  • pomieszczenia do prania, odkażania, suszenia i odpylania odzieży roboczej lub ochronnej.

Szatnie

Szatnie powinny być urządzone w oddzielnych lub wydzielonych pomieszczeniach, suchych i, w miarę możliwości, oświetlonych światłem dziennym. W szatni powinny być zapewnione miejsca siedzące dla co najmniej 50% zatrudnionych na najliczniejszej zmianie. Szerokość przejść między dwoma rzędami szaf oraz głównych przejść komunikacyjnych powinna być nie mniejsza niż 1,5m, a między rzędami szaf a ścianą- nie mniejsza niż 1,1m. Na każdego pracownika korzystającego z suszarni powinno przypadać co najmniej 0,2m powierzchni podłogi. Szatnie powinny być dostosowane do rodzaju prac, stopnia narażenia pracownika na zabrudzenie ciała i zanieczyszczenia jego odzieży substancjami szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi.

Szatnie dzieli się na:
  • szatnie odzieży własnej pracowników - przeznaczone do przechowywania odzieży należącej do pracowników (domowej), jeżeli ze względów higienicznych odzież ta nie powinna się stykać z odzieżą roboczą i środkami ochrony indywidualnej,
  • szatnie odzieży roboczej i ochronnej - przeznaczone do przechowywania odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej,
  • szatnie podstawowe - przeznaczone do przechowywania odzieży własnej pracowników oraz odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej,
  • szatnie przepustowe - składające się z części przeznaczonej na odzież własną pracowników, części przeznaczonej na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej oraz przepustowego zespołu sanitarnego z natryskami, łączącego obie te części.


Pomieszczenia wyposażone w urządzenia do odkażania, odpylania i suszenia odzieży oraz czyszczenia obuwia powinny się znaleźć w szatani dla pracowników:
  • zatrudnionych przy pracach powodujących znaczne zabrudzenie odzieży (stwarzające możliwość zanieczyszczenia wnętrza szafy) lub jej zamoczenie,
  • których odzież robocza, z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy, musi spełniać szczególne wymagania higienicznosanitarne.


W przypadku zainstalowania jednocześnie kilku urządzeń, każde z nich powinno być umieszczone w oddzielnym pomieszczeniu.

Umywalnie i pomieszczenia z natryskami

Umywalnie powinny powinny znajdować się w szatniach i być łatwo dostępne dla pracowników oraz zapewniać ich bezkolizyjny ruch. Natomiast pomieszczenia z natryskami powinny zostać utworzone, jeśli wymagają tego warunki pracy lub Ochrona zdrowia pracowników. Szerokość przejścia między umywalkami a ścianą przeciwległą powinna wynosić nie mniej niż 1,3m, a między dwoma rzędami umywalek - nie mniej niż 2m. Natomiast szerokość przejścia między dwoma rzędami kabin, przy zastosowaniu zasłon zasuwanych lub ścianek osłaniających powinna wynosić co najmniej 1,30m, a między kabinami i ścianą - co najmniej 0,90m.

Na każdych dziesięciu pracowników najliczniejszej zmiany powinna w umywalni przypadać co najmniej jedna umywalka indywidualna, a przy pracach brudzących i w kontakcie z substancjami szkodliwymi lub zakaźnymi - co najmniej jedna umywalka na każdych pięciu pracowników. W przypadku zastosowania umywalek szeregowych do mycia zbiorowego (np. na placach budowy) powinno przypadać co najmniej jedno stanowisko do mycia (zawór czerpalny wody) na każdych pięciu pracowników jednocześnie zatrudnionych. Na każdych trzydziestu mężczyzn lub na każde dwadzieścia kobiet jednocześnie zatrudnionych przy pracach biurowych lub w warunkach zbliżonych do tych prac powinna przypadać co najmniej jedna umywalka. Umywalki powinny być instalowane w pomieszczeniach ustępów lub w ich przedsionkach izolacyjnych.

Do umywalek i natrysków powinna być doprowadzona woda bieżąca - ciepła i zimna. Temperatura wody ciepłej przy stosowaniu centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody powinna wynosić od 35°C do 40°C (od 308 K do 313 K), a w przypadku indywidualnego mieszania wody - od 50°C do 60°C (323 K do 333 K).

Toalety

Toalety powinny być zlokalizowane w odległości nie większej niż 75m od stanowiska pracy. Odległość ta może być większa jedynie dla pracowników pracujących stale na otwartej przestrzeni, lecz nie powinna przekraczać 125 m od najdalszego stanowiska pracy. W budynkach toalety powinny być urządzone na każdej kondygnacji. Jeżeli na piętrze pracuje mniej niż dziesięć osób, toalety mogą znajdować się nie dalej niż na sąsiedniej kondygnacji. Wejścia do nich powinny prowadzić bezpośrednio z pomieszczeń, korytarzy lub dróg służących do komunikacji ogólnej.

Toalety powinny mieć wejściowe pomieszczenie izolujące wyposażone w umywalki z dopływem ciepłej i zimnej wody. Powinna być co najmniej jedna umywalka na trzy muszle toaletowe lub pisuary. Drzwi prowadzące do pomieszczenia izolującego oraz drzwi łączące je z dalszą częścią toalety powinny zamykać się samoczynnie.

W pomieszczeniach ustępów należy zapewnić wymianę powietrza w ilości nie mniejszej niż 50m na godzinę, na 1 muszlę toaletową, i 25m na 1 pisuar. Szerokość przejść wzdłuż kabin przy jednostronnym ich rozmieszczeniu powinna wynosić co najmniej 1,3m. Jeżeli naprzeciwko kabin są umieszczone pisuary, odległość między ścianą, na której są zainstalowane, a kabinami nie powinna być mniejsza niż 2m. Przejście między rzędami kabin powinno mieć szerokość co najmniej 2m.

Na każdych trzydziestu mężczyzn zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadać co najmniej jedna muszla toaletowa i jeden pisuar. Na każde dwadzieścia kobiet zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadać jedna muszla toaletowa.

Palarnie

Palenie tytoniu w zakładach pracy jest dozwolone wyłącznie w odpowiednio przystosowanych pomieszczeniach (palarniach) wyposażonych w dostateczną ilość popielniczek. palarnia|Palarnie powinny być usytuowane w sposób nienarażający osób niepalących na wdychanie dymu tytoniowego. W palarni powinno przypadać co najmniej 0,1m powierzchni podłogi na każdego pracownika najliczniejszej zmiany korzystającego z tego pomieszczenia. Jednocześnie powierzchnia poszczególnych pomieszczeń przeznaczonych na palarnie nie powinna być mniejsza niż 4m. W palarni należy zapewnić przynajmniej dziesięciokrotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

Jadalnie

Pracodawca zatrudniający powyżej dwudziestu pracowników na jednej zmianie powinien zapewnić pracownikom pomieszczenie do spożywania posiłków (jadalnia). Dotyczy to również pracodawców zatrudniających dwudziestu i mniej pracowników, jeżeli narażeni są oni na kontakt ze szkodliwymi środkami chemicznymi lub promieniotwórczymi, materiałami biologicznie zakaźnymi albo przy pracach szczególnie brudzących. Jednak nie dotyczy to zakładów pracy, w których wykonywane są prace wyłącznie o charakterze biurowym.

W jadalni należy umieścić w widocznych miejscach napisy lub znaki informujące o zakazie palenia tytoniu. Powierzchnia jadalni nie powinna być mniejsza niż 8 m2. Każdy pracownik spożywający posiłek w jadalni powinien mieć zapewnione indywidualne miejsce siedzące przy stole.

Istnieją trzy typy jadalni:
  • jadalnia przeznaczona do spożywania posiłków własnych (typ I),
  • jadalnia przeznaczona do spożywania posiłków własnych i wydawania napojów (typ II), powinna składać się z dwóch części:
    • jadalni właściwej odpowiadającej wymaganiom jadalni typu I,
    • pomieszczeń do przygotowywania, wydawania napojów i zmywania naczyń stołowych,
  • jadalnia z zapleczem - przeznaczona do spożywania posiłków profilaktycznych (typ III).


Jadalnie typu II i III można ze sobą łączyć. W jadalniach typu I i II (lub przy nich) powinny znajdować się indywidualne zamykane szafki przeznaczone do przechowywania w higienicznych warunkach własnego posiłku pracownika.

Jadalnia powinna być wyposażona w umywalki w ilości nie mniejszej niż jedna umywalka na dwadzieścia miejsc siedzących w jadalni. Przy każdej umywalce powinny znajdować się ręczniki jednorazowe lub powinna być zainstalowana suszarka do rąk. W pomieszczeniu jadalni należy zapewnić przynajmniej 2-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

Dla pracowników zatrudnionych przy wykonywaniu prac w kontakcie z materiałami zakaźnymi lub trującymi powinny być urządzone oddzielnie jadalnie niedostępne dla innych pracowników.

Pomieszczenia do ogrzewania się pracowników

Przy pracach wykonywanych na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach należy zapewnić pracownikom w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia umożliwiające im schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży. Pomieszczenia te powinny być zaopatrzone w urządzenia do podgrzewania posiłków.

W pomieszczeniach do ogrzewania się pracowników powinna być zapewniona temperatura co najmniej 16°C (289 K), a na każdego pracownika najliczniejszej zmiany powinno przypadać co najmniej 0,1 m powierzchni (całkowita powierzchnia pomieszczenia nie może być mniejsza niż 8m). Gdy ze względu na rodzaje prac wykonywanych na otwartej przestrzeni w okresie zimowym zapewnienie takiego pomieszczenia nie jest możliwe, należy zapewnić pracownikom w pobliżu miejsca ich pracy odpowiednio urządzone źródła ciepła, przy zachowaniu wymagań ochrony przeciwpożarowej.

Pomieszczenia do wypoczynku

W zakładzie pracy zatrudniającym na jedną zmianę więcej niż dwadzieścia kobiet w jednym budynku należy urządzić pomieszczenie z miejscami do wypoczynku w pozycji leżącej dla kobiet w ciąży i karmiących matek. Powierzchnia takiego pomieszczenia nie może być mniejsza niż 8m. Zarówno w nich, jak i w pomieszczeniach higieny osobistej kobiet należy zapewnić przynajmniej dwukrotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

Pomieszczenia do prania, odkażania, suszenia i odpylania odzieży roboczej lub ochronnej

Jeżeli wymagają tego specjalne względy higieny produkcji, albo przeznaczona do prania odzież robocza lub ochronna jest ona szczególnie zabrudzona lub może stać się powodem skażenia innej odzieży pranej jednocześnie, w zakładzie pracy powinna być urządzona specjalna pralnia odzieży wyposażona w urządzenia mechaniczne do prania. Przy pralni należy zapewnić możliwość odpylania, degazacji, dezynfekcji, suszenia oraz naprawy odzieży roboczej i ochronnej. W zakładzie pracy, w którym odzież pracowników jest narażona na zanieczyszczenie substancjami trującymi, należy stosować urządzenia służące do neutralizacji tych substancji.

Zobacz też

Bibliografia

Obwieszczenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 sierpnia 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650.
ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.