Teoria X i teoria Y ang. Theory X and Theory Y

Teoria X i teoria Y - teorie dotyczące motywacji stworzone przez Douglasa McGregora w latach 60. XX wieku. Są one stosowane w zarządzaniu zasobami ludzkimi, teorii zachowania organizacyjnego, komunikacji organizacyjnej i w rozwoju organizacyjnym. Przedstawiają dwa przeciwstawne modele motywacji pracownika.

Spis treści

Teoria X



Założenia teorii X:
  • ludzie nie lubią pracy i starają się jej w miarę możliwości unikać;
  • menedżerowie, jeśli chcą skłonić pracowników do wykonywania obowiązków, muszą ich stale kontrolować, kierować nimi i grozić im karami w razie nieposłuszeństwa lub opieszałości;
  • ludzie zazwyczaj nie chcą sami podejmować odpowiedzialności i wolą, by nimi kierowano. Nie mają wielkich ambicji i przede wszystkim chcą czuć się bezpiecznie na swoich stanowiskach.

Charakterystyka pracownika



Zgodnie z teorią X pracownik:
  • jest z reguły bierny, leniwy i niezdolny do wprowadzania usprawnień;
  • jego jedyną motywacją do pracy są zarobki lub perspektywa ich utraty;
  • jego rola w organizacji polega jedynie na wykonywaniu poleceń przełożonych.

Charakterystyka i zadania menedżera



Ze względu na założenie, że pracownik jest leniwy z natury i unika pracy, należy go ściśle kontrolować. Dlatego też rolą menedżera w organizacji zarządzanej według teorii X jest opracowanie szczegółowego systemu wymagań, kar i nagród, za pomocą których będzie się egzekwować wspomniane wymagania. Potrzebna jest również hierarchiczna struktura i skrupulatna kontrola na każdym poziomie. Menedżer postępujący zgodnie z tą teorią będzie twierdził, że konsekwencją każdego błędu musi być znalezienie winnego. W razie niepowodzenia będzie szukał winy w konkretnym pracowniku, nie zaś w złej polityce organizacji lub niedostatecznym wyszkoleniu pracowników. Należy również dodać, że menedżer odpowiadający teorii X:
  • będzie nieufny wobec pracowników (co może stanowić zagrożenie dla wydajności pracy);
  • będzie stosował autorytarny styl pracy;
  • będzie wykorzystywał zagrożenie użycia kary;
  • będzie myślał, że tylko on potrafi odpowiednio zorganizować pracę i zmotywować pracowników.


Teoria Y



Założenia teorii Y:
  • praca jest naturalną częścią życia, którą ludzie lubią;
  • ludzie mają wewnętrzną motywację do realizacji celów o ile czują się do nich przywiązani;
  • ludzie przywiązują się do celów w stopniu proporcjonalnym do osobistych nagród (niekoniecznie pieniężnych), jakie otrzymują za ich realizację;
  • w odpowiednich warunkach ludzie sami dążą do podjęcia odpowiedzialności;
  • ludzie mają naturalną skłonność do nowatorstwa i kreatywności;
  • ludzie najczęściej wykorzystują w organizacjach jedynie część swoich talentów i inteligencji, ponieważ nie mają warunków do tego, by się wykazać.

Charakterystyka pracownika



Pracownik typu Y jest przeciwieństwem pracownika opisanego w teorii X:
  • łatwo i chętnie akceptuje zmiany, a nawet sam proponuje nowe;
  • jest przedsiębiorczy, ambitny, kreatywny, aktywny i pracowity;
  • zależy mu nie tylko na wysokich zarobkach;
  • bardzo ceni sobie także uznanie innych;
  • uważa awans jako oznakę prestiżu;
  • ceni dobre stosunki z kolegami i przełożonymi,
  • potrafi czerpać satysfakcję z pracy.

Charakterystyka i zadania menedżera



Według koncepcji Y rolą menedżera jest wyznaczać pracownikowi w ogólnym zarysie cele, jakie ma osiągnąć i motywować go do ich osiągania raczej za pomocą nagród, niż kar. Powinien pozostawić mu szeroki zakres swobody, gdyż pomysły pracownika mogą okazać się opłacalne i przydatne. Poza tym menedżer w teorii Y twierdzi, że satysfakcja z pracy sama w sobie jest dobrym czynnikiem motywującym. Dlatego też będzie się starał usunąć przeszkody uniemożliwiające pracownikom pełną realizację zadań. Według McGrgora taki menedżer będzie potrafił stworzyć w pracy atmosferę pełną zaufania, w której komunikacja między pracownikami, a przełożonymi będzie łatwiejsza.

Zobacz też

Bibliografia











ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.