Koszty jakości Przekierowano ze strony: Quality costs ang. quality costs, cost of quality

Koszty jakości – nakłady poniesione na uzyskanie pewności, że produkty, które trafiają do rąk klienta wykonane są zgodnie z przyjętą specyfikacją. Sposób w jaki przedsiębiorstwo potrafi zaspokoić potrzeby swoich klientów decyduje o jego sukcesie na rynku. Jakość wymaga także by zaspokojenie potrzeb odbywało się we właściwym momencie i po optymalnym koszcie. Istotnym elementem ogólnych kosztów wytwarzania są koszty jakości będące sumą wszystkich kosztów operacyjnych związanych z osiągnięciem jakości. Umożliwiają one ilościową ocenę efektywności działania systemów mających zapewnić w przedsiębiorstwie odpowiedni poziom jakości.

Koszty jakości w TQM

Z kolei w systemie Total Quality Management możemy wyróżnić trzy grupy operacyjnych kosztów jakości:
  • koszty zgodności - czyli koszty zapobiegania błędom i wytwarzaniu produktów o zaniżonej jakości, powstających przed wystąpieniem błędów oraz oceny zgodności,
  • koszty braku zgodności - koszty korekty błędów i likwidacji skutków niskiej jakości produktów, powstających po wystąpieniu błędów,
  • koszty utraconych możliwości - koszty zabezpieczenia się na przyszłość powstające z zaabsorbowania kierownictwa problemami przeszłości oraz nie zwrócenia uwagi na związek bieżącej jakości z przyszłymi zyskami".


Do wspomnianych grup możemy zaliczyć następujące koszty[1]:
  • koszty zgodności:
    • koszty prewencji:
      • koszty szkolenia pracowników,
      • koszty wdrożenia i opracowania procedur;
    • koszty kontroli i inspekcji;
  • koszty braku zgodności:
    • koszty braków naprawialnych:
      • koszty braków wewnętrznych ujawnionych przed dostarczeniem produktu do klienta,
      • koszty braków zewnętrznych ujawnionych po dostarczeniu produktu do klienta;
    • koszty nadwyżek produkcji:
      • koszty przecen produktów,
      • koszty likwidacji produktów;
    • koszty braków nienaprawialnych,
    • koszty spraw sądowych i odszkodowań;
  • koszty utraconych możliwości:
    • koszty utraconych rynków zbytu,
    • koszty utraconych zamówień i utargów,
    • koszty niższych cen,
    • zwiększone koszty sprzedaży.


Najistotniejszą rolę pełnią koszty związane z profilaktyką projakościową. W przedsiębiorstwach, dla których poprawa jakości ich wyrobów jest procesem ciągłym stanowią one większość ogółu kosztów jakości. Większa dbałość o jakość produktu już na etapie jego projektowania, udoskonalanie metod produkcji, prowadzi w rezultacie do redukcji kosztów związanych z oceną i wadliwością wyrobów.

Społeczne koszty jakości

Koszty jakości powstają w całym cyklu życia produktu, czyli od momentu podjęcia decyzji o pozyskaniu surowca, poprzez cały proces jego wytwarzania i użytkowania produktu, aż po likwidację produktu. Tak zwane społeczne koszty jakości ponoszą:
  • wszyscy producenci biorący bezpośrednio bądź pośrednio udział w wytwarzaniu finalnych dóbr konsumpcyjnych na poszczególnych szczeblach produkcji - są to tzw. koszty jakości producenta, ponoszone bezpośrednio przez producenta;
  • wszyscy pośrednicy i sprzedawcy - są to tzw. koszty jakości handlu, ponoszone bezpośrednio przez handel;
  • wszyscy użytkownicy i konsumenci - są to tzw. koszty jakości konsumenta, ponoszone bezpośrednio przez konsumenta.

Spis treści

Podstawowe modele

Zgodnie z normą ISO 10014:2008 (Wytyczne do osiągania korzyści finansowych i ekonomicznych), możemy wyróżnić cztery etapy zarządzania kosztami jakości:

  1. Określenie procesów i związanych z nimi kosztów.
  2. Analiza określonych w pierwszym etapie kosztów (m.in. pod względem potrzeby i możliwości ich redukcji).
  3. Zaplanowanie działań umożliwiających redukcję kosztów.
  4. Wykonanie zaplanowanych działań wraz z ich oceną i kontrolą.


Prezentowanie wskaźników jakości opartych na kosztach może być bardzo użyteczne przy planowaniu działań mających na celu redukcję ponoszonych nakładów. Najczęściej można się spotkać z trzema podejściami kwalifikowania kosztów jakości[2]:
  • model strat społecznych jakości,
  • model kosztów procesów,
  • model PAF.

Model strat społecznych jakości

Model strat społecznych jakości jest oparty na szacowaniu strat powstających z powodu niedoskonałości produktu. W tym podejściu, od momentu wysłania produktu do użytkownika, jakość jest zdefiniowana jako strata społeczna. Strata ta może wynikać z niedostosowania funkcji produktu lub być spowodowana szkodliwymi działaniami ubocznymi. Zgodnie z tym modelem, im mniejsza jest strata, tym wyższa jest jakość produktu.

Przykłady[3]:
  • wymiana produktu na zgodny z wymaganiami,
  • utrata dobrego wizerunku z powodu dostarczenia serii produktów niezgodnych z wymaganiami,
  • naprawa produktu wewnątrz firmy,
  • mniejsza wydajność z powodu konieczności poprawek.

Model kosztów procesów

Model kosztów procesów jest oparty na procesowym podejściu do zarządzania jakością. Model ten zakłada wyodrębnianie kosztów procesu (takich jak np. koszty robocizny, maszyn, eksploatacji urządzeń, materiałów) oraz kosztów jakości (zgodności i niezgodności). Kosztami zgodności według tego modelu są koszty ponoszone z powodu konieczności dostosowania się do określonych wymogów. Kosztami niezgodności natomiast, są koszty ponoszone w wyniku braku dostosowania się do tych wymogów.

Przykłady[4]:
  • nieprawidłowo wykonany proces wytwórczy (związane z tym koszty materiałów i robocizny),
  • uszkodzenia mechaniczne powstałe podczas procesu magazynowania (związane z tym koszty materiałów i magazynowania).

Model PAF

Nazwa modelu PAF pochodzi od angielskich słów: Prevention (zapobieganie), Appraisal (ocena), Failure (niepowodzenie, awaria). Jest to model najczęściej stosowany w praktyce. Jego podstawą jest wyodrębnienie następujących kosztów jakości[5]:
  1. koszty zapobiegania (prevention):
    • planowanie jakości,
    • audyty jakości,
    • analiza jakości,
    • ulepszanie produktów,
    • programy doskonalenia jakości,
    • szkolenia dotyczące jakości;
  2. koszty oceny (appraisal):
    • kontrola wejściowa,
    • kontrola podczas trwania procesu,
    • kontrolę końcowa,
    • eksploatacja urządzeń (kontrolno-badawczych),
    • badania laboratoryjne,
    • zapisy ocen jakości oraz ich archiwizacja;
  3. koszty wadliwości (failure):
    • koszty wewnętrzne:
      • braków,
      • likwidacji,
      • powtórnych badań,
      • przeróbek,
      • napraw,
      • strat (materiału, energii, czasu);
    • koszty zewnętrzne:
      • zwroty
      • reklamacje,
      • kary umowne
      • naprawy gwarancyjne.


Zobacz też



Linki zewnętrzne

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.