Zamknięte oprogramowanie Przekierowano ze strony: Proprietary software ang. proprietary software

Zamknięte oprogramowanie (oprogramowanie prawnie zastrzeżone) – jedna z kategorii licencji oprogramowania, obejmująca oprogramowanie objęte restrykcjami dotyczącymi używania, kopiowania lub modyfikacji, rozpowszechniane zwykle w postaci binarnej, bez kodu źródłowego. Przeciwstawną kategorią jest oprogramowanie Open Source lub Wolne Oprogramowanie. Często określa się je także błędnie jako „oprogramowanie komercyjne”, mimo iż oprogramowanie prawnie zastrzeżone może być niekiedy dostępne za darmo, tak samo jak wolne oprogramowanie może podlegać komercyjnej sprzedaży.

Spis treści

Definicja FSF

Free Software Foundation (FSF), grupa stojąca za projektem GNU, opracowała definicję negatywną zamkniętego oprogramowania mówiącą, że jest nim każda aplikacja, która nie spełnia wymogów definicji wolnego oprogramowania lub oprogramowania typu "semi-free". Zwykle jednak terminem tym obejmuje się tylko oprogramowanie posiadające właściciela sprawującego kontrolę nad jego rozpowszechnianiem. Może zatem obejmować programy darmowe, nie będące własnością publiczną (public domain). Może być też tak, że wolne oprogramowanie jest publikowane równolegle na zamkniętej licencji, np. MySQL, Sendmail czy SSH.

Historia

Aż do późnych lat 60, komputery, będące ogromnymi i drogimi maszynami, były zwykle leasingowane, a nie kupowane. Obsługa i całe oprogramowanie były więc z reguły dostarczane przez producenta komputerów, a nie jako osobny produkt. Oprogramowanie było w związku z tym dostępne za darmo, jako dodatek do drogiego sprzętu. Również wszelkie aplikacje opracowywane przez użytkowników były zwykle dostępne bez opłat. W 1969 roku IBM, w związku z trwającymi procesami antymonopolowymi, jako pierwszy wprowadził osobną opłatę za oprogramowanie i usługi dołączane do komputerów, a także zaprzestał udostępniania swojego kodu źródłowego.

Początków dominacji oprogramowania zamkniętego należy doszukiwać się w późnych latach 70. XX wieku, a jego szczytowego punktu rozwoju we wczesnych latach 90. Głównym powodem rozpowszechnienia tego typu oprogramowania była bardzo szybko rosnąca liczba użytkowników komputerów PC, którzy mogli być jedynie "konsumentami" oprogramowania, nie mając wtedy jeszcze prawie żadnych możliwości rozpowszechniania oprogramowania własnego. Zaczęło się to zmieniać wraz z pojawieniem się Internetu, który umożliwił każdemu użytkownikowi uczestnictwo w tworzeniu oprogramowania, pobieranie aplikacji, wysyłanie ich innym oraz współpracę w ich rozwijaniu.

Oprogramowanie zamknięte - rodzaje

Oprogramowanie prawnie zastrzeżone dystrybuowane jest najczęściej przez upoważnione przez producenta podmioty pośredniczące, chociaż bywa też szeroko dostępne i darmowe np. dla znalezienia odbiorców reklam (np. komunikatory, przeglądarki). Typowym dostawcą zamkniętego oprogramowania są podmioty komercyjne zorientowane na sprzedaż oprogramowania a nie na usługi wykorzystujące to oprogramowanie. Przykładem może być firma Microsoft sprzedająca miliony egzemplarzy licencji na używanie swojego oprogramowania, a przy tym bardzo pilnie strzegąca jego kodów źródłowych.

Zamknięte oprogramowanie może być sprzedawane jako oprogramowanie komercyjne lub dostępne za darmo jako oprogramowanie freeware. Dystrybutorzy zamkniętego oprogramowania mają większą kontrolę nad tym, jak użytkownicy wykorzystają oprogramowanie, niż w przypadku oprogramowania otwartego.

Podstawy prawne

Rozpowszechnianie większości aplikacji objęte jest prawem autorskim wraz z prawem zobowiązań, patentami i tajemnicą handlową. Wszystkie te elementy stanowią podstawę prawną dla właściciela oprogramowania. Konkretne zasady użytkowania danej aplikacji oprogramowania zamkniętego znajdują się zwykle w umowie licencyjnej EULA (ang. end-user license agreement). Zgoda użytkownika na warunki tej umowy może być pisemna, elektroniczna lub automatyczna w chwili rozpakowania pudełka z aplikacją. Zasady licencyjne zwykle nie podlegają negocjacjom.

Patenty oprogramowania opisują specjalne prawa odnośnie algorytmów, elementów aplikacji i innych. Prawa dotyczące tych patentów różnią się zależnie od kraju czy konkretnego przedmiotu opisu. Niekiedy dostawcy w umowach licencyjnych przekazują pewne prawa patentowe użytkownikom.

Dostawcy zamkniętego oprogramowania zwykle traktują kody źródłowe swoich produktów jako tajemnice handlowe.

Licencje wolnego oprogramowania i open source opierają się na tych samych podstawach prawnych.

Umowy licencyjne, z racji tego iż podlegają prawu autorskiemu i innym nie mogą być z nimi sprzeczne, gdyż zapisy takie byłyby niemożliwe do legalnej realizacji. Niektórzy dostawcy próbują z tym walczyć twierdząc, że oprogramowanie nie jest sprzedawane, a jedynie licencjonowane, więc niektóre przepisy prawa autorskiego nie mają w stosunku do niego zastosowania.

Zastosowanie

Użytkowanie aplikacji



Dostawcy zwykle zawierają w umowach licencyjnych ograniczenie liczby komputerów, na których oprogramowanie może być używane oraz zakaz instalacji aplikacji na większej liczbie komputerów. Restrykcje te są narzucane zwykle poprzez metody techniczne, takie jak aktywacja produktu, numer seryjny, klucz sprzętowy czy zabezpieczenie przed kopiowaniem. Inne ograniczenia użytkowania mogą polegać na dystrybucji niepełnej wersji produktu, w której niektóre elementy są usunięte.

Przykłady ograniczeń:
  • Windows Vista Starter może obsługiwać jedynie do trzech aplikacji na raz.
  • Microsoft Office Home and Student 2007 dostępny w sprzedaży detalicznej ograniczony jest do użytkowania niekomercjnego na maksymalnie trzech urządzeniach w jednym gospodarstwie domowym.
  • Windows XP może być zainstalowany tylko na jednym komputerze.
  • Większość aplikacji firmy Adobe ograniczona jest do jednego użytkownika, który może jednak zainstalować je na dwóch urządzeniach.
  • iWork '09 firmy Apple oferowany jest w pakietach rodzinnych dla pięciu użytkowników i pozwala na instalację na maksymalnie pięciu komputerach.

Kody źródłowe

Dostawcy zwykle udostępniają zamknięte oprogramowanie w formie skompilowanej, dostosowanej do platformy na jakiej ma być stosowane. Nie dostarczają zwykle kodu źródłowego lub czytelnej wersji aplikacji stworzonej w języku programowania. Taki schemat zwany jest zamkniętym kodem źródłowym.

Dzięki nierozpowszechnianiu kodów źródłowych, producent nie pozwala użytkownikom uzyskać pełni wiedzy na temat działania aplikacji i uniemożliwia jej modyfikację. Metoda ta ma wielu krytyków, którzy twierdzą, że użytkownicy powinni mieć możliwość badania i zmieniania oprogramowania którego używają, na przykład w celu usuwania przeszkadzających im funkcji lub wykrywania słabości.

Zamknięte oprogramowanie nie zawsze posiada zamknięty kod źródłowy. Niektórzy dostawcy udostępniają kod źródłowy. Zwykle oznacza to możliwość modyfikacji aplikacji na własny użytek bez możliwości jej redystrybucji. Dotyczy to często na przkład oprogramowania służącego do tworzenia stron internetowych.

Dostawcy oprogramowania czasami korzystają z tzw. kodu zaciemnionego aby powstrzymać użtkowników chcących stosować inżynierię odwrotną w stosunku do aplikacji. Jest to szczególnie popularne w wypadku niektórych języków programowania. Na przykład kod bajtowy programów stworzonych w języku Java może być łatwo zdekompilowany do postaci możliwego do wykorzystania kodu.

Redystrybucja

Dostawcy oprogramowania zamkniętego mogą zabronić użytkownikom dzielenia się aplikacjami z innymi. Każdy nowy użytkownik potrzebuje osobnej licencji. Jeżeli producent udostępnia kod źródłowy, może także zabronić modyfikowania i rozprowadzania kodu.

Licencje typu shareware zachęcają do darmowej redystrybucji oprogramowania, ale nowy użytkownik musi zwykle zapłacić za pełny program po upłwie okresu próbnego użytkowania. Opłata zwykle pozwala wtedy na korzystanie z programu przez jednego użytkownika. W niektórych przypadkach, wersja próbna posiada ograniczone fukcje, licencja taka zwana jest crippleware.

Zabezpieczenia

Zamknięte oprogramowanie często jest zabezpieczane tak aby wymusić używanie go tylko w sposób przewidziany w licencji. W szczególności chodzi o środki i metody zapobiegające jego używaniu na większej niż przewidziana liczba komputerów, kopiowaniu lub modyfikacjom. Zabezpieczenie może następować poprzez użycie środków prawnych lub technicznych. Środki prawne mogą zawierać licencje na oprogramowanie, zastrzeżenie praw autorskich, (copyright) i praw patentowych. Na środki techniczne składają się nośniki zawierające jedynie skompilowane pliki binarne (bez zatrzymywanego dla siebie zrozumiałego dla człowieka kodu źródłowego, zabezpieczenia czasowe oraz skomplikowany system haseł oraz zabezpieczenia nośników przed kopiowaniem.Zabezpieczenia czasowe

Spotykane są głównie w programach typu shareware, których autor nalega, żeby po upływie pewnego czasu (najczęściej 14 lub 30 dni), zapłacić za pełną wersję lub zaprzestać używania programu. "Zabezpieczony" program odmówi uruchomienia po upływie tego czasu bądź jego funkcjonalność zostanie znacznie ograniczona.Zabezpieczenia przed nieautoryzowanym kopiowaniem

Autorzy płatnie rozpowszechnianego oprogramowania często nie chcą, żeby ich oprogramowanie było kopiowane, użytkownicy natomiast chcą je kopiować - czy to celem utworzenia kopii zapasowych, czy też celem przekazania komuś tego oprogramowania z naruszeniem praw autorskich. Przy zabezpieczaniu zwykle wykorzystywane są specjalne cechy nośnika, normalnie nie zachowywane przy kopiowaniu - w przypadku dyskietek była to najczęściej mapa uszkodzonych sektorów w tablicach FAT, w przypadku programów rozpowszechnianych na CD-ROM-ach była to zwykle konieczność użycia CD-ROM-u jako nośnika - co było poważną przeszkodą w czasach, gdy nagrywarki CD były rzadkością.Zabezpieczenia przed nieautoryzowanym użyciem

Większą skuteczność mają klucze sprzętowe - małe urządzenia wpinane najczęściej w port równoległy, bez obecności których program odmawia uruchomienia.Programy, najczęściej typu shareware, mają też inne mechanizmy, którymi próbują zmusić użytkownika do dokonania zapłaty. Jedne to ograniczenie funkcjonalności programów do czasu dokonania zapłaty i otrzymania w zamian pewnego klucza, który odblokowuje tę funkcjonalność - zwykle jest nim krótki napis lub numer, czasem też większy plik, zastępujący plik z wersji ograniczonej. Innym mechanizmem tego typu są "uprzykrzacze" - zwykle wyskakujące co pewien czas okienka z reklamami lub informacją, że produkt nie jest zarejestrowany.

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.