Prawo Parkinsona ang. Parkinson's law

Prawo Parkinsona − prawo, mówiące że "praca rozszerza się tak, aby wypełnić czas dostępny na jej ukończenie" (oryg. ang. work expands as to fill the time available for its completion). Autorem tego prawa jest Northcote Parkinson. Prawo to odnosi się do organizacji formalnych typu biurokratycznego. Oznacza ono, że jeżeli pracownik ma określony czas na wykonanie danego zadania, zadanie to zostanie wykonane w możliwie najpóźniejszym terminie. W praktyce implikuje to żywiołowy wzrost liczby urzędników, niezwiązany z ilością i rodzajem pracy do wykonania. Parkinson przedstawił swoją tezę w postaci "prawa" w Economist z 1955, żartobliwie szydząc z biurokracji i pokazując przyczyny i skutki jej rozrostu[1].

Spis treści

Modyfikacje

Z czasem, pierwotne znaczenie powyższego twierdzenia, zaczęto zmieniać i parafrazować, co zaowocowało kilkoma wersjami, np. odnoszącymi się do komputerów:
„Dane rozszerzają się, aby zająć miejsce przeznaczone na ich składowanie.”
lub
„Zapotrzebowanie na przechowywanie rośnie, tak aby wypełnić pojemność magazynu.”


W dziedzinie informatyki podobny sens ma prawo Wirtha. Posiada ono dwie wersje:
„Oprogramowanie zwalnia szybciej, niż sprzęt przyspiesza.”
lub
„Oprogramowanie staje się wolniejsze szybciej niż sprzęt staje się szybszy.”


Kolejny aforyzm, przypisywany Parkinsonowi i nazywany „drugim prawem Parkinsona”, brzmi: „wydatki wzrastają wraz ze wzrostem dochodu”.

Natomiast nowoczesna wersja brzmi: „żadna ilość automatyzacji komputerowych nie zmniejszy ilości biurokracji.” [2].

Generalizacje

Prawo Parkinsona może zostać uogólnione i przybrać postać:
„Popyt na dane dobro ma tendencję do rozszerzania się tak, aby wypełnić podaż na to dobro.”


Często dodawane jest jeszcze rozszerzenie o stwierdzenie: „Nie odwrotnie.”

Takie uogólnienie stało się bardzo podobne do ekonomicznego prawa popytu:
„Im niższa jest cena usługi lub towaru, tym wyższy popyt.”


Niektórzy odnoszą prawo Parkinsona do czasu, jako:
„Ilość czasu jaki dana osoba ma na wykonanie zadania, to ilość czasu jaki potrzebny jest na wykonanie tego zadania.”


Współczynnik niewydolności

Parkinson zaproponował również zasadę dotyczącą rad administracyjnych. Zdefiniował współczynnik niewydolności, którego główną zmienna determinującą jest liczba członków. Współczynnik ten jest na wpół żartobliwą próbą określenia wielkości komitetu, czy innego ciała decyzyjnego, od jakiej przestaje ono działać sprawnie.

W książce „Prawo Parkinsona, czyli w pogoni za postępem” (London, John Murray, 1958), jeden z rozdziałów poświęcony jest podstawowemu pytaniu komitologii: Jak komitety, gabinety rządowe i inne tego typu instytucje są tworzone i ostatecznie stają się nieistotne (lub są od początku zaprojektowany jako takie)?

W czasie badań Parkinsona (1950), Gabinet (kolegialny organ władzy wykonawczej w Wielkiej Brytanii) był nadal oficjalnym organem rządzącym. Parkinson zaobserwował, że od roku 1939, dokładano wszelkich wysiłków, aby utrzymać Gabinet jako instytucję. Jego członkostwo wahało się od 23 członków w roku 1939, do 18 w roku 1954.

Parkinson zaproponował również dokładne matematyczne dane, które miały określać współczynnik niewydolności. W 2008 roku, podjęto próbę empirycznego zweryfikowania zaproponowanego modelu [3]. Przypuszczenie Parkinsona, że członkostwo przekraczające liczbę "pomiędzy 19,9 i 22,4" sprawi, że organ stanie się wyraźnie mniej efektywny, wydaje się być uzasadnione przez zaproponowane dowody.​ Mniej oczywista jest optymalna liczba członków, która musi mieścić się pomiędzy trzema (logiczne minimum) a dwudziestoma. Zarówno uzasadniona, jak i wykluczona przez obserwacje, wydaje się być liczba osiem: w zestawie danych Parkinsona nie ma współczesnego rządu, który ma ośmiu członków, tylko nieszczęsny król Karol I miał Komitet Państwowy składający się z tej liczby uczestników.​

Zobacz też

Bibliografia

  • Prawo Parkinsona, Wikipedia pl
  • Parkinson's law, Wikipedia en
  • Prawo Wirtha, Wikipedia pl
  • Parkinson's Law: The Pursuit of Progress, 1958
  • C. Northcote Parkinson: Prawo Parkinsona, czyli w pogoni za postępem, tłum. J. Kydryński, wydanie 3, wydawnictwo: "Książka i Wiedza", Warszawa 1971
  • C. Northcote Parkinson: Prawo Parkinsona po dziesięciu latach, tłum. J. Kydryński, wydawnictwo: "Książka i Wiedza", Warszawa 1973
ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.