Pracownik ang. employee

Pracownik – osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, wykonującą na podstawie tych umów pracę na rzecz pracodawcy. Termin zdefiniowany w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. (Kodeks Pracy).

Spis treści

Definicja szczegółowa



Pojęcie pracownika zostało zdefiniowane w artykule 2 Kodeksu Pracy. Definicja ta podnosi głównie prawny aspekt, wiążąc daną jednostkę z aktami kreującymi Stosunek pracy. Pracownikiem jest tylko osoba wykonująca pracę w ramach stosunku pracy. Tym samym nie może być pracownikiem osoba, która np. świadczy pracę odpłatnie, ale praca ta jest wykonywana w ramach przepisów prawa cywilnego, np. na podstawie umowy o dzieło, umowy zlecenia czy też innych rodzajów umów cywilnoprawnych nienazwanych. Jednak wykonywanie pracy w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy może być uznane za stosunek pracowniczy, nawet jeśli strony stosunku zawarły umowę o innej nazwie.

Pracownikiem w rozumieniu prawa pracy może być wyłącznie pełnoletnia osoba fizyczna, jednak pod pewnymi warunkami pracownikiem może być osoba młodociana, która ukończyła 16 lat, a nie ukończyła 18 lat. Osoba, która nie ukończyła 16. roku życia, nie może zostać zatrudniona. Osoba młodociana może być zatrudniona w celu przygotowania zawodowego na podstawie szczególnej umowy o pracę. Pracownik taki może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu prac lekkich. Nieco kontrowersyjny wydaje się być artykuł 304 Kodeksu Pracy, który określa zdolność bycia pracownikiem dla osób które nie ukończyły 16 roku życia. Osoby takie mogą wykonywać pracę lub inne zajęcie zarobkowe wyłącznie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną lub na rzecz opiekuna takiej osoby. Praca taka wymaga również zezwolenia właściwego inspektora pracy. Przepis ten nie określa jednak minimalnego wieku, który uniemożliwia danej osobie podjęcie pracy.

Obok tych dwóch jasnych kategorii możemy wymienić także takie formy zatrudnienia, gdzie pojecie pracownika jest bardzo płynne. Jednym z takich form jest samozatrudnienie czyli proces pracy na rzecz własnej firmy. Kontrowersja polega na tym czy właściciel w sensie prawnym może być postrzegany jako pracownik. Inną formą zatrudnienia o płynnym znaczeniu terminu pracownika jest wolontariat. Bezpłatne świadczenie pracy generalnie w świetle prawa nie wiąże się z osobą pracownika. Inaczej wygląda to w kontekście stażów i praktyk zawodowych, kiedy pracownik świadczy pracę, a wynagrodzeniem jest doświadczenie nabyte w danej organizacji.

Cechy stosunku pracy

  • osobiste wykonywanie pracy określonego rodzaju;
  • podleganie kierownictwu pracodawcy;
  • wskazanie miejsca świadczenia pracy;
  • wskazanie czasu świadczenia pracy;
  • odpłatność.

Obowiązki pracownika

  • sumienne i staranne wykonywanie pracy oraz wykonywanie poleceń przełożonych;
  • przestrzeganie regulaminu pracy oraz przepisów i zasad BHP;
  • dbanie o dobro zakładu pracy;
  • nieprowadzenie konkurencji wobec pracodawcy;
  • zachowanie w tajemnicy i chronienie informacje, które mogłyby narazić pracodawcę na szkodę w przypadku ich ujawnienia;
  • przestrzeganie zasad współżycia społecznego w miejscu pracy;
  • przestrzeganie wszelkich tajemnic określonych w wyodrębnionych przepisach.

Prawa pracownika

  • prawo do urlopu;
  • prawo do terminowego wynagrodzenia;
  • prawo do równouprawnienia;
  • prawo do tworzenia organizacji;
  • prawo do świadczeń socjalnych;


Relacje pracownik-pracodawca



Relacje pracownika z Pracodawca są uzależnione od wielu czynników, lecz najbardziej znaczący jest prawny charakter zawartej współpracy. To umowa najdobitniej określa obopólne obowiązki, możliwości, zobowiązania. Relacja ta zależy jednak też od trzech innych czynników: interesów, zakresu kontroli i motywacji. Powszechnie uważa się, że główną odpowiedzialnością pracodawcy w zakresie zarządzania jest umiejętne zrównoważenie tych czynników w sposób umożliwiający harmonijne i produktywne stosunki z pracownikiem. Kontrola pracy spoczywa w rękach menedżerów na wielu poziomach i ma istotny wpływ na wydajność pracowników. Pracodawcy skutecznie kontrolując przebieg pracy muszą równoważyć także obopólne interesy np. umiejętnie dostosować możliwości płacowe firmy do zamierzonych efektów i zysków, przy jednoczesnym wspieraniu motywacji pracowników do pracy. Same relacje odbywają się w trzech etapach:

  • Szukanie pracy lub pracownika - głównymi sposobami znajdowania pracowników (przez pracodawcę) i pracy (przez pracowników) są ogłoszenia o pracę w prasie i internecie. Już na tym poziomie dochodzi do pośredniego zetknięcia się pracownika z pracodawcą. Pracodawcy i osoby poszukujące pracy pośrednio kontaktują się także przez działania agencji zatrudnienia. Na poziomie rekrutacji i selekcji bezpośredni kontakt występuje podczas rozmów kwalifikacyjnych.
  • Zatrudnienie w organizacji - w firmach o rozrośniętych strukturach, gdzie brak możliwości bezpośredniego zetknięcia się pracodawcy z każdym pracownikiem, pracownicy aby mieć kontakt np. z zarządem mogą organizować się w klubach zawodowych lub związkach zawodowych, które stanowią siłę, mogącą wspólnie z zarządem firmy dyskutować na temat organizacji i warunków pracy.
  • Zakończenie zatrudnienia - zazwyczaj zarówno pracownik jak i pracodawca może zakończyć stosunek pracy w dowolnym momencie. Umowa między dwiema stronami określa obowiązki każdej ze stron na wypadek zakończenia współpracy. Może obejmować różne wymagania każdej ze stron np.:okresy wypowiedzenia, odprawy i środki bezpieczeństwa.


Zobacz też

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.