Pasywa ang. liability, liabilities

Pasywa – część Bilansu podmiotu gospodarczego, która obrazuje źródła finansowania składników majątkowych (aktywów). Jest to też termin księgowy oznaczający źródło pokrycia majątku przedsiębiorstwa.

Spis treści

Opis

Pasywa możemy podzielić według różnych kryteriów:
  • zapadalności - na zobowiązania długoterminowe i krótkoterminowe,
  • trwałości powiązania z przedsiębiorstwem - czy pasywa pozostają trwale czy przejściowo w dyspozycji przedsiębiorstwa;
  • pochodzenia - na pasywa pochodzenia własnego i obcego.


W bilansie, zgodnie z polskim prawem, obowiązuje podział według źródła pochodzenia.

Kapitał własny

Kapitał (fundusz) własny stanowi wartościowy odpowiednik składników majątku, do których danej jednostce przysługuje prawo własności. Kapitał własny jest wnoszony do przedsiębiorstwa przez założycieli (właścicieli), którzy tym samym nabywają prawo do uczestniczenia w podziale Zysku, oraz do zwrotu kapitału w razie likwidacji przedsiębiorstwa. Składniki te mogą również pochodzić z przeznaczenia części wygospodarowanego zysku na cele rozwojowe. Mogą mieć postać rzeczową lub pieniężną. Kapitały własne występują w różnej postaci w zależności od formy organizacyjno-prawnej jednostki gospodarczej.

Kapitały własne dzielimy na:
  • kapitały powierzone - reprezentują wkład finansowy właściciela jednostki gospodarującej.
  • kapitały samofinansowania - powstają z osiągniętego zysku zatrzymanego w jednostce bądź innych źródeł charakterystycznych dla danej działalności.


W poszczególnych rodzajach przedsiębiorstw ich pochodzenie i nazwy przedstawiają się następująco:

Przedsiębiorstwa państwowe:
  1. Fundusz założycielski – stanowi równowartość środków wniesionych przez państwo.
  2. Fundusz przedsiębiorstwa - stanowi równowartość majątku wygospodarowanego przez przedsiębiorstwo w toku jego działalności.


Spółdzielnie:
  1. Fundusz udziałowy – stanowi równowartość udziałów wniesionych do spółdzielni przez jej członków.
  2. Fundusz zasobowy - stanowi równowartość wkładów wniesionych przez członków w formie wpisowego oraz równowartość środków wygospodarowanych przez spółdzielnie.


Spółki akcyjne i spółki z o.o.:
  1. Kapitał zakładowy - stanowi równowartość wyemitowanych akcji (wg ich wartości nominalnej) lub wniesionych udziałów.
  2. Kapitał zapasowy – jest tworzony m.in. z wygospodarowanego zysku z przeznaczeniem na pokrycie ewentualnych strat spółki w przyszłych okresach.
  3. Kapitał rezerwowy - jest tworzony z wygospodarowanego zysku z przeznaczeniem na rozwój spółki.

Składniki kapitałów własnych

Kapitał podstawowy

Kapitał podstawowy (zakładowy) to pierwotny wkład właścicieli wniesiony przy założeniu spółki, stąd ogólne jego określenie jako kapitał założycielski. Jego wysokość nie jest stała i może być zmieniana w trakcie rozwoju firmy. Wartość tego kapitału musi być zgodna z danymi rejestru handlowego, umową spółki lub statutem jednostki gospodarczej. Prawo większości krajów europejskich określa minimalny kapitał zakładowy, jaki jest potrzebny do zawiązania spółki. Do wyjątków w tej kwestii zalicza się m.in. Wielka Brytania.

'W Polsce od 8 stycznia 2009, według Kodeksu spółek handlowych, kapitał podstawowy wynosi:'
  • 5 000 zł w wypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • 50 000 zł w wypadku spółki komandytowo-akcyjnej,
  • 100 000 zł w wypadku spółki akcyjnej.


W pozostałych formach prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce występowanie minimalnego kapitału zakładowego przewidziano także w spółdzielni europejskiej (30 000 euro) i w spółce europejskiej (120 000 euro).

Źródła tworzenia kapitału zakładowego:
  1. W spółce akcyjnej:
    • równowartość wyemitowanych akcji w cenie nominalnej opłaconych gotówką, aportami rzeczowymi,
    • przekształcenie kapitału udziałowego w kapitał akcyjny,
    • z zysku netto do podziału na pokrycie umorzenia akcji.
  2. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością:
    • równowartość udziałów pieniężnych i aportów rzeczowych wniesionych przez poszczególnych wspólników,
    • podwyższenie kapitału w drodze objęcia nowych udziałów,
    • przekształcenia kapitału akcyjnego w kapitał udziałowy,
    • zysk przeznaczony na umorzenie udziałów,
    • dopłaty do kapitału udziałowego.
  3. W spółce komandytowo-akcyjnej:
    • wniesienie kapitału przez komplementariusza.

Należne wpłaty na kapitał

W spółkach z o.o. pozycja ta nie powinna występować. Wszystkie wkłady muszą zostać wniesione przez wspólników przed rejestracją spółki lub podwyższenia jej kapitału zakładowego[1].

Natomiast spółki akcyjne w tej części bilansu wykazują należne, ale jeszcze niewniesione wkłady na kapitał podstawowy.

Udziały własne

Udziały (akcje) własne to udziały w spółce, które należą do jej właścicieli. Spółka z o.o. nie może nabywać lub przyjmować własnych udziałów w zastaw. Wyjątkiem jest nabycie ich w drodze egzekucji, w przypadku roszczeń spółki, niemożliwych do zaspokojenia z innego majątku wspólnika lub nabycie w celu umorzenia. Nabyte udziały własne wycenia się w cenie nabycia.

Jeżeli nabyte w drodze egzekucji udziały w ciągu roku od dnia nabycia nie zostaną zbyte, powinny być umorzone[2].

Również spółka akcyjna nie może nabywać akcji wyemitowanych przez nią samą. Jednak ten zakaz nie dotyczy nabycia akcji w sytuacjach wymienionych w art. 362 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Kapitał zapasowy

Kapitał (fundusz) zapasowy to składnik kapitału własnego, na który przeznacza się środki finansowe na pokrycie strat finansowych. W każdej spółce akcyjnej powinno się utworzyć kapitał zapasowy, do którego przelewa się co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie wartości w wysokości co najmniej 1/3 kapitału zakładowego.

Do kapitału zapasowego należy przelewać wszelkie nadwyżki osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej, a pozostałe – po pokryciu kosztów emisji akcji. Koszty emisji akcji bezpośrednio przy powstaniu spółki spółki akcyjnej pokrywane są z rezerw znajdujących się w kapitale zapasowym. Do kapitału zapasowego również wpływają dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów albo strat.

O użyciu kapitału zapasowego rozstrzyga walne zgromadzenie. Jednakże części kapitału zapasowego w wysokości jednej trzeciej kapitału zakładowego można użyć jedynie na pokrycie wszelkich strat, które zostały wykazane w sprawozdaniu finansowym. Jeżeli bilans sporządzony przez zarząd wykaże stratę przewyższającą sumę kapitału zapasowego oraz jedną trzecią kapitału zakładowego, zarząd jest zobowiązany niezwłocznie zwołać walne zgromadzenie, którego celem jest podjęcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki.

Decyzja o umorzeniu akcji własnych pociąga za sobą zmiany w kapitale zapasowym. Dodatnią różnicę między wartością nominalną akcji, a ich ceną nabycia należy odnieść na kapitał zapasowy. Powoduje to zwiększenia kapitału zapasowego spółki. Natomiast gdy różnica jest ujemna trzeba ją ująć jako zmniejszenie kapitału zapasowego. Pozostałą stratę (jeśli ta przewyższa kapitał zapasowy) przewyższającą kapitał zapasowy należy wykazać jako stratę z lat ubiegłych i opisać ten fakt w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za rok, w którym nastąpiło obniżenia kapitału zakładowego. Podobnie należy robić w razie zbycia akcji własnych z zyskiem lub stratą.

Zmiany kapitału zapasowego na początek okresu rozliczeniowego:
  • Zwiększenia:
    • emisja akcji powyżej wartości nominalnej,
    • podział zysku (ustawowo),
    • podział zysku (ponad wymaganą ustawowo minimalną wartość).
  • Zmniejszenia:
    • pokrycie straty,
    • zwiększenie kapitału zakładowego,
    • koszty emisji akcji podczas powstania spółki,
    • koszty organizacyjne związane z połączeniem lub przejęciem spółki.

Kapitał z aktualizacji wyceny

Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny obejmuje[3]:
  • różnice między wartością netto środków trwałych przed i po aktualizacji - kapitał ten pomniejszają różnice z aktualizacji wyceny rozchodowanych środków trwałych np. sprzedanych, wniesionych jako aport do innej jednostki, podarowanych, zlikwidowanych, oraz odpisy z tytułu trwałej utraty wartości środków trwałych objętych aktualizacją wyceny;
  • różnice z wyceny długoterminowych aktywów finansowych.

Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe

W tej pozycji bilansu spółka z o.o., będąca częścią większej organizacji, powinna wykazać wartość niezarejestrowanego kapitału zakładowego. Inne spółki z o.o. mają obowiązek wykazać wartość kapitału rezerwowego, ewidencjonowanego na koncie „Kapitał rezerwowy”. Kapitał ten jest tworzony głównie z dopłat wspólników [4].

W spółkach akcyjnych kapitał ten można tworzyć w celu pokrycia strat lub wydatków określonych w statucie. Spółka akcyjna w organizacji musi wykazać w pasywach bilansu wartość niezarejestrowanego kapitału zakładowego. W tej pozycji zapisuje się również kwotę podwyższającą kapitał akcyjny, która nie została wpisana do rejestru sądowego. Natomiast obniżeń kapitału zakładowego, niewpisanych do rejestru sądowego, nie należy ujmować w księgach i wykazywać w bilansie.

Spółki osobowe i cywilne nie mają obowiązku tworzyć kapitału rezerwowego, zatem ta pozycja nie zazwyczaj występuje w ich bilansach.

Zysk (strata) z lat ubiegłych

W tej pozycji bilansu wykazywany jest niepodzielony zysk netto albo nierozliczona (niepokryta) strata z lat ubiegłych. Według przepisów prawa bilansowego handlowego, czas rozliczenia zysku (straty) nie jest określony. Jednak strata, która pozostaje nierozliczona w dłuższym okresie, wskazuje na trudną sytuację finansową spółki.

W tej pozycji wykazywane są również skutki błędów popełnionych w poprzednich latach[5]. Spółki z o.o. i spółki akcyjne mają obowiązek wykazywać w tej pozycji ujemne różnice pomiędzy ceną sprzedaży i nabycia udziałów własnych, jeżeli przewyższają one kapitał zapasowy[6].

Zysk (strata) netto

W tej pozycji pasywów jednostki wykazują zysk lub stratę netto (za bieżący rok obrotowy). Wykazana jest tu wartość zysku - wyniku finansowego pomniejszonego o Podatek dochodowy. Spółki osobowe (spółki cywilne i spółki prawa handlowego), a także osoby fizyczne wykazują wynik finansowy brutto.

Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego

Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego wykazują wartość wypłaconych zaliczek na dywidendy. Odpisy obniżają wartość kapitału własnego.

W przypadku gdy akcjonariusze zdecydują się wypłacić dywidendy z zysku przed końcem roku, muszą podjąć odpowiednią uchwałę. Wtedy spółka wypłaca zaliczki na dywidendy. W celu utrzymania przejrzystości bilansu, wartość zaliczki jest prezentowana jako wartość ujemna. Alternatywą byłoby obniżenie zysku o tę wartość, co obniżyłoby równocześnie czytelność i przejrzystość zapisu bilansu.

Kapitał obcy

Kapitał obcy - zobowiązania oraz rezerwy na zobowiązania - to kapitały nienależące do organizacji, które są wykorzystywane do finansowania działalności przedsiębiorstwa. Z racji, że są to środki, które podlegają zwrotowi w określonym czasie, nazywane są one kapitałem obcym.

Składniki zobowiązań

Rezerwy na zobowiązania

Rezerwy na zobowiązania są tworzone w celu uwzględnienia w sprawozdaniu finansowym Kosztów dotyczących danego roku obrachunkowego, które jeszcze nie powstały. Jednak można je z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć oraz oszacować. Rezerwy te mogą być tworzone np. na pokrycie oczekiwanych strat ze zwrotów towarów i produktów, strat z operacji finansowych czy skutków postępowania sądowego. Tego typu rezerwy mogą być również tworzone na świadczenia emerytalne.

Na rezerwy na zobowiązania w bilansie składają się:
  1. Rezerwa z tyt. odroczonego podatku dochodowego.
  2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne.
  3. Pozostałe rezerwy.

Zobowiązania długoterminowe

Zobowiązania długoterminowe to te zobowiązania, które są wymagalne po upływie 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Na zobowiązania długoterminowe w bilansie składają się:
  1. Zobowiązania wobec jednostek powiązanych.
  2. Zobowiązania wobec pozostałych jednostek:
    • kredyty i pożyczki,
    • z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych,
    • inne zobowiązania finansowe,
    • inne.

Zobowiązania krótkoterminowe

Zobowiązania krótkoterminowe to te zobowiązania, które są wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Na zobowiązania krótkoterminowe w bilansie składają się:
  1. Zobowiązania wobec jednostek powiązanych:
    • z tytułu dostaw i usług,
    • inne.
  2. Zobowiązania wobec pozostałych jednostek:
    • kredyty i pożyczki,
    • z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych,
    • inne zobowiązania finansowe,
    • z tytułu dostaw i usług,
    • zaliczki otrzymane na dostawy,
    • zobowiązania wekslowe,
    • z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń,
    • z tytułu wynagrodzeń,
    • inne.
  3. Fundusze specjalne.

Rozliczenia międzyokresowe

Rozliczenia te dotyczą kosztów, które jeszcze nie zostały poniesione, ale znana jest ich przewidywana wartość oraz termin. W przypadku pasywów, rozliczenia te określa się mianem rozliczeń międzyokresowych biernych. Przykładami dla tego typu rozliczeń mogą być czynsze i dzierżawy, planowane koszty remontów, koszty zakupu, koszty przygotowania nowej produkcji, płace urlopowe pracowników fizycznych, odpis roczny na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych.

Na rozliczenia międzyokresowe w bilansie składają się:
  1. Ujemna wartość firmy.
  2. Inne rozliczenia międzyokresowe.


Zobacz też

Linki zewnętrzne

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 27 października 2015 r.