Licencja oprogramowania ang. software license

Licencja oprogramowania – umowa zezwalająca na korzystanie z danej aplikacji komputerowej. Umowa ta zostaje zawarta pomiędzy podmiotem dysponującym prawami autorskimi do aplikacji, a jej użytkownikiem. Umowa powinna wyszczególniać sposób użytkowania aplikacji. Polska Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych jako konieczne w umowie szczegóły wymienia zakres, miejsce i czas możliwego wykorzystania aplikacji, strony umowy mają jednakże dużą dowolność w kształtowaniu jej treści wyłączając pewne stałe elementy wynikające z przepisów ustawowych - tzw. ius cogens. Każde oprogramowanie jest chronione prawnie, chyba że zostanie umieszczone w domenie publicznej.

Spis treści

Opis

Wyróżnić można następujące rodzaje licencji:
  • licencje niewyłączne, w których udzielający licencji może zezwolić na korzystanie z utworu wielu osobom równocześnie, a umowy nie muszą mieć formy pisemnej,
  • licencje wyłączne (rzadko wykorzystywane w przypadku aplikacji komputerowych), spotykane głównie w przypadku znacznych kontraktów np. na wykonanie systemów bankowych itp.; w tym przypadku zwykle umowa licencyjna wynika z umowy o dzieło, na podstawie której firma wykonująca oprogramowanie wykonuje zamówioną aplikację, umowa taka wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności,
  • sublicencja, w której licencjobiorca może udzielić dalszej licencji, pod warunkiem wszakże uprzedniego upoważnienia w pierwotnej umowie licencyjnej.


Niekiedy oprogramowanie jest już licencjonowane w chwili jego kupna. Może także przybierać formę licencji freeware lub shareware. Ogólnie, licencje można przyporządkować do jednej z dwóch kategorii:

Różnią się one w sposób znaczący jeśli chodzi o prawa przsługujące użytkownikowi końcowemu. Na przykład licencje open source zezwalają na badanie, modyfikacje i rozpowszechnianie kodu źródłowego oprogramowania.

Oprogramowanie zamknięte

Naczelną cechą oprogramowania zamkniętego jest fakt, że wydawca aplikacji przyznaje prawo do użytkowania jednej lub większej ilości kopii oprogramowania w zgodzie z EULA (ang. end-user license agreement), czyli umową definiującą warunki udzielenia licencji końcowemu użytkownikowi oprogramowania. Jednocześnie kopie te pozostają własnością wydawcy oprogramowania. Oznacza to że pewne prawa związane z aplikacjami są zarezerwowane wyłącznie dla wydającego licencje. Dlatego też licencje EULA zawierają często elementy takie jak liczba dozwolonych instalacji lub warunki rozpowszechniania.

Jako że oprogramowanie zamknięte pozostaje własnością wydawcy, użytkownik końcowy musi zaakceptować warunki umowy licencyjnej, gdyż w przeciwnym razie nie ma prawa do korzystania z oprogramowania w jakiejkolwiek formie. Przykładem oprogramowania zamkniętego może być system Microsoft Windows. Jego licencja zawiera długą listę działań które są zabronione, takich jak Inżynieria odwrotna, jednoczesne korzystanie przez kilku użytkowników czy publikacja testów wydajności.

Więcej informacji na ten temat znajduje się w osobnym artykule (Zamknięte oprogramowanie).

Wolne Oprogramowanie i open source

Główną różnicą pomiędzy oprogramowaniem zamkniętym a wolnym jest fakt, że zaakceptowanie licencji w tym drugim przypadku jest opcjonalne. Użytkownik końcowy może używać, badać i modyfikować na prywatny użytek daną aplikację bez potrzeby akceptowania licencji. Jeżeli jednak użytkownik zamierza dokonać redystrybucji oprogramowania, musi wtedy zaakceptować i przestrzegać warunków licencji.

Licencje oprogramowania wolnego i open source można podzielić na dwie kategorie:
  • licencja liberalna, polegająca na jak najmniejszej ilości wymagań dotyczących możliwości redystrybucji oprogramowania,
  • licencja copyleft, celująca w zachowanie wolności użytkowania poprzez nadanie możliwie najszerszych praw dotychczasowym użytkownikom.


Przykładem licencji copyleft może być może być Ogólna Licencja Publiczna GNU (ang. GNU General Public License). Użytkownik tej aplikacji może jej bez przeszkód używać oraz modyfikować ją prywatnie, jednak wszelkie zmiany które chciałby rozpowszechnić są objęte ograniczeniami. Każda zmiana musi być dystrybuowana wraz z jej kodem źródłowym i nie może naruszać żadnego z ograniczeń.

Więcej informacji na ten temat znajduje się w osobnym artykule (Licencja Wolnego Oprogramowania).

Dodatkowe elementy

Poza prawami i ograniczeniami użytkowników oprogramowania, licencje zawierają zwykle także klauzule dotyczące podziału odpowiedzialności między stronami umowy licencyjnej. Klauzule te to zwykle:
  • ograniczenie odpowiedzialności producenta,
  • kwestie gwarancyjne,
  • odszkodowania w wypadku naruszenia własności intelektualnej.


W dystrybucji oprogramowania dla przedsiębiorstw warunki umowy licencyjnej często negocjowane są przez prawników wyspecjalizowanych w licencjach oprogramowania. Ten obszar praktyki prawnej rozwija się szybko w ostatnich latach, w związku z wyjątkowością niektórych zagadnień prawnych związanych z licencjami oraz chęcią pełniejszego zabezpieczenia swojej własności przez producentów oprogramowania.

Inne licencje



Zobacz też

Linki zewnętrzne

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.