Kategoria społeczno-zawodowa

Kategoria społeczno-zawodowa - część zbioru społecznego wydzielonego w praktyce życia społecznego ze względu na cechy istotne społecznie np. wiek, stan cywilny, Zawód, dochody itp. Kategorię społeczno-zawodową można potraktować jako grupę odniesienia, choć nie spełnia ona kryteriów bycia grupą. Kategorią odniesienia dla lekarza będą lekarze, a dla nauczyciela nauczyciele. Co więcej kategoria zawodu, obok klasy i warstwy, odgrywa istotną rolę w charakterystyce podziałów społecznych nowoczesnych społeczeństw przemysłowych. Jak pisze Barbara Szacka: „Analiza zróżnicowania społeczno-zawodowego pozwala na empiryczne określenie właściwych temu społeczeństwu zróżnicowań i nierówności, a także procesów ruchliwości społecznej.” [1]

Spis treści

Podstawowe kategorie

W latach 50. XX wieku, w Stanach Zjednoczonych, wykształcił się podział na dwie kategorie społeczno-zawodowe:

Z czasem zaczęto używać również analogicznych określeń:

Badania struktury społeczno-zawodowej

Badania struktury społeczno-zawodowej znajdują się na granicy ekonomii i demografii, a w zasadzie na obszarze ekonomiki zatrudnienia.

W międzynarodowych zestawieniach głównie podejmuje się trzy tematy:
  • analiza zmian struktury zatrudnienia w trzech sektorach:
    • rolnictwo i leśnictwo,
    • przemysł i budownictwo,
    • usługi;
  • analiza zmian struktury zawodowej;
  • analiza zmian wskaźników aktywności zawodowej.


Do oceny struktury społeczno-zawodowej ludności ogółem stosuje się kryterium źródła utrzymania. Można wyróżnić trzy rodzaje źródeł utrzymania: rolnicze, pozarolnicze oraz niezarobkowe. Na podstawie proporcji osób utrzymujących się z rolnictwa do ogólnej liczby ludności kraju, można określić rozwój społeczno-gospodarczy państwa. Jeśli w danym kraju odsetek tych pierwszych przekracza 50%, to kraj taki uznaje się za słabo rozwinięty.

Badania wykształcenia ludności realizuje się na podstawie danych pochodzących ze spisów, aktualnej sprawozdawczości rejestrującej poziom wykształcenia ludności oraz informacji o liczbie uczących się. Analizy te dotyczą umiejętności czytania, pisania, poziomu i kierunku wykształcenia, jak i faktu uczęszczania do szkoły. Obecnie w badaniach kładzie się nacisk na kierunek oraz poziom wykształcenia. W krajach rozwiniętych gospodarczo dane dotyczące umiejętności pisania i czytania nie mają w współczesnych badaniach większego znaczenia [2].

W badaniach struktury społeczno-zawodowej społeczeństwa istotną rolę odgrywają następujące współczynniki:
  • ludność aktywna (czynna) zawodowo - osoby w wieku 15 lat i więcej należące do pracujących lub bezrobotnych;
  • ludność nieaktywna (bierna) zawodowo - osoby w wieku 15 lat i więcej, które w badanym tygodniu:
    • nie pracowały, nie miały pracy i jej nie poszukiwały;
    • nie pracowały, poszukiwały pracy, ale nie były gotowe do jej podjęcia.


Ważną miarą jest również współczynnik aktywności zawodowej ludności, który określa udział ludności aktywnej zawodowo w ogólnej liczbie ludności w wieku 15 lat i więcej lub danej grupy.

Zobacz też

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.