Karty kontrolne Przekierowano ze strony: Karty Shewhart-a ang. control chart

Karty Kontrolne
Tradycyjne narzędzie
Zarządzanie jakością
TwórcaWalter A. Shewhart
Powstanie1924
Idea karty kontrolnej


Karty kontrolne (karty Shewharta, karty zachowania procesu) - podstawowe i najstarsze narzędzie statystycznego sterowania procesami. Są jednym z tradycyjnych narzędzi zarządzania jakością.

Spis treści

Zastosowanie

Każde przedsiębiorstwo dąży by produkcja jego wyrobów była opłacalna. Stara się także zwiększać wydajność produkcji i jakość wyrobów. W tym celu musi kontrolować procesy, tak by spełniały wszystkie wymagania. Służą temu właśnie karty kontrolne. Dzięki nim można łatwo stwierdzić, czy zmiany zauważone w danym czasie są zdarzeniem losowym czy są sygnałem, że w przedsiębiorstwie dzieje się coś niepokojącego. Jeśli tym drugim, to jest to pierwszy krok, który zmierza do znalezienia i wyeliminowania prawdziwej przyczyny rozregulowania badanego procesu. Taki sygnał jest przedstawiany na karcie kontrolnej w postaci:
  • punktów poza liniami kontrolnymi,
  • specyficznymi sekwencjami następujących po sobie punktów.


Podsumowując karty kontrolne mają na celu sprawdzenie czy badany proces przebiega zgodnie z założeniami. Natomiast w dłuższym okresie czasu służą ocenie stabilności procesu.

Karty kontrolne stosowane są w procesach, w których konieczne jest ciągłe monitorowanie — produkcja seryjna.Związane jest to również z potrzebą pobierania próbek potrzebnych do analizy podczas procesu produkcji.

Karty kontrolne są graficzną metodą ukazywania nieprawidłowości zachodzących w procesie produkcji.Wykres jest wyznacznikiem zmienności parametrów statycznych (m. in. wartość średnia próby, zakres zmienności — rozstęp, odchylenie standardowe) względem czasu.

W zależności od rodzaju gromadzonych danych liczbowych charakteryzujących mierzoną cechę procesu / analiz, na kartę Shewharta nanosić można wartości:
  • średnie pomiarów, xśr - karta Shewharta średniej Xśr (analizy wielokrotne lub podwójne),
  • odchylenia standardowego, SD - karta Shewharta odchylenia standardowego SD (analizy wielokrotne),
  • rozstępu, R - karta Shewharta rozstępu R (analizy wielokrotne, podwójne),
  • ruchomego rozstępu, R - karta Shewharta ruchomego rozstępu R (analizy pojedyncze),
  • pojedynczych pomiarów, x - karta Shewharta pojedynczych pomiarów Xi,


Podczas tworzenia wykresu ustala się graniczne linie będące wyznacznikiem statyczności procesu:
  • Górna linia kontrolna (GLK)
  • Górna linia ostrzegania (GLO)
  • Linia centralna (LC) odpowiada wartości oczekiwanej procesu poddawanego kontroli. Jej estymatorem może być wartość nominalna, znana wartość dla certyfikowanego materiału odniesienia, wartość uznana za reprezentatywną lub średnia z próby pilotażowej.
  • Dolna linia ostrzegania (DLO)
  • Dolna linia kontrolna (DLK)


Przyjmując, że rozkład wartości parametru charakteryzującego cechę kontrolowanego procesu jest rozkładem normalnym, linie kontrolne ograniczają na karcie obszar, w którym leży 99.7% wartości tego parametru, natomiast linie ostrzegania - 95% wartości. Innymi słowy, prawdopodobieństwo znalezienia się wartości parametru pomiędzy liniami kontrolnymi wynosi 0.997. W obszarze pomiędzy liniami ostrzegania prawdopodobieństwo to wynosi 0.95.

Karty kontrolne służą do kontrolowania procesów, mają na celu zwiększenie wydajności produkcji oraz jakości wyrobów.Dzięki analizie kart kontrolnych można stwierdzić, czy zmiany zakłócające dany proces są zdarzeniem naturalnym (związanym z procesem) lub też przyczyną specjalną, która występuje systematycznie lub sporadycznie i jest sygnałem do znalezienia i eliminacji zakłóceń w badanym procesie.

Czynniki powodujące niezgodności w badanym procesie na karcie kontrolnej przedstawione są w postaci:

  • punktów nie mieszczących się w wyznaczonym przedziale (poza liniami kontrolnymi)
  • wyraźne sekwencje następujących po sobie punktów:
    • nad lub pod linią wartości średnich
    • rosnących lub malejących.


Podstawowe reguły działania

  • Wartość parametru kontrolowanej cechy pomiędzy liniami kontrolnymi i ostrzegania stanowi dla operatora wskazówkę o istnieniu możliwości rozregulowania się procesu.
  • Wynik lokujący się poza linią kontrolną wymaga wstrzymania procesu i zainicjowania procedur kontrolnych.


Opis

Karta kontrolna jest podstawowym i najstarszym narzędziem statystycznego sterowania procesami. Twórcą kart kontrolnych jest W. A. Shewhart, który zastosował je pierwszy raz w 1924r. Karty kontrolne to graficzna metoda monitorowania, w której główną rolę odgrywa odpowiednio zorganizowany diagram przeglądowy. Diagram ten minimalizuje liczbę niezbędnych operacji numerycznych, równocześnie obserwując tok kontrolowanego procesu. Karty kontrolne służą do kontroli nad zmiennością oraz do identyfikacji i kontroli przyczyn, które powodują jej wzrost. Są one w postaci arkuszy, które są tak przystosowane, by w prosty sposób można było nanieść zmiany wybranego parametru statystycznego.

Karty kontrolne są jednym z podstawowych narzędzi Statycznej Kontroli Jakości nazywanej również, Statystyczne sterowanie procesem (ang. Statistical Process Control, SPC).

Budowa

Karty kontrolne buduje się z zebranych, w określonych odstępach czasu procesu produkcyjnego, próbek o danej liczebności. Następnie są one zapisywane w arkuszach, co pozwala na sprawdzenie czy dany proces przebiega prawidłowo.Na osi poziomej, zaznacza się pobrane próbki, zaś na pionowej - wartości obserwowanej zmiennej.Tworząc karty kontrolne należy przestrzegać następujących procedur:
  • wybór cechy, która będzie badana,
  • wybór rodzaju karty,
  • pobranie danych do obliczeń,
  • wyznaczenie linii centralnej,
  • wyznaczenie górnej i dolnej linii kontrolnej.

Rodzaje kart kontrolnych

Karty kontrolne dzieli się na: karty kontrolne oceniane liczbowo i karty oceniane alternatywnie.

Wśród kart kontrolnych dla cech ocenianych liczbowo wyróżnia się:
  • kartę wartości średniej (X-średnie ) i odchylenia standardowego (s) - karta ( X - s),
  • kartę wartości średniej (X-średnie ) i rozstępu (R) - karta ( X - R),
  • kartę pojedynczych obserwacji (xi) i ruchomego rozstępu (R) - karta (xi - R),
  • kartę mediany (Me) i rozstępu (R) - karta (Me-R),
  • kartę sum skumulowanych,
  • kartę średniej ruchomej.


Natomiast do kart kontrolnych dla cech ocenianych alternatywnie zalicza się:
  • kartę frakcji jednostek niezgodnych (p),
  • kartę liczby jednostek niezgodnych (np),
  • kartę liczby niezgodności (c),
  • kartę liczby niezgodności na jednostkę (u).


Zarówno karty kontrolne oceniane liczbowo jak i karty oceniane alternatywnie stosuje się w dwóch różnych sytuacjach:
  • z zadanymi wartościami normatywnymi,
  • bez zadanych wartości normatywnych.


Linki zewnętrzne

Bibliografia

  • M. Adamska: Leksykon zarządzania, Difin, Warszawa 2004
  • D. Lock: Podręcznik zarządzania jakością, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002
  • J. Więcek: Zintegrowane zarządzanie jakością, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2007
  • A. Hamrol, W. Mantura: Zarządzanie jakością — Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004
  • Tomasz Greber: Statystyczne sterowanie procesami - doskonalenie jakości z pakietem STATISTICA, StatSoft Polska, Kraków 2000
  • Karty kontrolne Shewharta - PN-ISO 8258:1996
ostatnia modyfikacja 27 października 2015 r.