Just In Time Przekierowano ze strony: Just-in-time

Just In Time
strategia zarządzania
Zarządzanie jakością

Logistyka
TwórcaTaiichi Ohno
Powstanielata 50-te XX w.


Just In Time (JIT, Just-In-Time, dokładnie na czas) - strategia zarządzania zapasami, stosowana w celu usprawnienia zwrotu inwestycji poprzez redukcję poziomu zapasów w całym procesie produkcyjno-magazynowym i związanymi z nim kosztami. Odpowiedniej wielkości zamówienie dostarczane jest dokładnie na czas w momencie gdy zapasy spadną do minimum magazynowego. Dzięki temu minimalizuje się przestrzeń i koszty magazynowe. Jednakże, jedną z przeszkód w systemie JIT jest fakt, że poziom minimum magazynowego determinowany jest przez historię zapotrzebowania. Jeśli zapotrzebowanie wzrasta powyżej planowanego na podstawie przeciętnych danych z poprzednich okresów, firma może wyczerpać wszystkie zapasy i spotykać się z zażaleniami ze strony klienta. Aby zapewnić 95-procentową sprawność obsługi firma powinna wprowadzić minimum 2 odmienne standardy zarządzania zapasami na bezpiecznym poziomie. Kiedy jest właściwie wdrożona, JIT może przynieść bardzo duże osiągnięcia przy zwrocie kosztów inwestycyjnych jakie poniosła firma, ale również podnieść jakość i wydajność.

Spis treści

Priorytety

Aby wprowadzić JIT w przedsiębiorstwie należy skupić się na:
  1. wysokiej jakości dostawach;
  2. minimalnych zapasach;
  3. składaniu częstych zamówień na brakujące dobra;
  4. krótkich cyklach realizacji zamówień;
  5. sprawnym systemie informatycznym;
  6. dobrej organizacji;
  7. wykwalifikowanym personelu;
  8. niezawodności dostaw;
  9. skracaniu do minimum odległości pomiędzy ogniwami procesu;
  10. wykorzystywaniu najbardziej efektywnych narzędzi;
  11. tworzeniu małych gniazd produkcyjnych;
  12. minimalizacji czasu przezbrajania maszyn;
  13. opracowaniu standardów wyrobów i procesów;
  14. lokalizacji dostawców w pobliżu zakładu.


Pełną funkcjonalność JIT może osiągnąć przy wykorzystaniu metod pomocniczych, jak Total Productive Maintenance, 5S oraz QFD.

Geneza

Za twórcę metody just in time uznawany jest Taiichi Ohno, który rozwijał swoją koncepcję w oparciu o przesłanki występujące w systemie Forda oraz amerykańskiej branży handlu detalicznego[1]. Pionierem w stosowaniu metody JIT był japoński koncern Toyota. Wdrażanie zapoczątkowano w latach 50-tych, które zakończyło się we wszystkich oddziałach koncernu w 1962. Następnie strategia była stopniowo zalecana dostawcom. Metoda zakłada organizację produkcji na zasadzie ciągnienia surowców i półproduktów z wcześniejszych ogniw procesu, co umożliwia minimalizację zapasów.Zgodnie z zasadą traktowania dostawców w sposób partnerski, koncern Toyoty wypracował następujące zasady wdrażania koncepcji JIT:
  1. zachęcanie dostawców do posiadania magazynu w okolicy (co przekłada się na czas i koszty transportu),
  2. częste i małe partie dostaw,
  3. za zapasy buforowe odpowiada dostawca,
  4. dostawcy mogą wpływać na wielkość i czas dostaw,
  5. dostawcy muszą oferować wysoką jakość, niskie ceny oraz być elastyczni,
  6. odbiorca ma obowiązek pomagać finansowo i technicznie dostawcy, aby ten mógł się rozwijać i oferować lepsze warunki dostawy,
  7. zarówno dostawca jak i odbiorca powinni mieć do siebie zaufanie, ponieważ funkcjonowanie jednego zależy od drugiego.


Opis

Głównym założeniem Just In Time jest minimalizacja zapasów. Wszelkie surowce, półwyroby są dostarczane dopiero w momencie, kiedy jest na nie zapotrzebowanie. Sygnałem do uruchomienia produkcji jest pojawienie się popytu na dany produkt (porównaj Kanban). Pozwala to na uniknięcie długotrwałego magazynowania surowców, półproduktów oraz wyrobu gotowego. To z kolei wiąże się z obniżeniem kosztów działalności przedsiębiorstwa, które nie musi utrzymywać dużych powierzchni magazynowych.

Dostawcy systemu Just In Time znajdować się powinni w małych odległościach od zakładu odbiorcy, co pozwala na szybką dostawę potrzebnych aktualnie surowców i półproduktów w małych partiach, które zaspokajają bieżące potrzeby. Dostawy przygotowane powinny być tak, by w chwili dostarczenia były gotowe do użycia i by można było rozładować je bezpośrednio na linię produkcyjną. Aby spełnić wymagania odnośnie dostaw, dostawcy powinni być włączeni w proces projektowania procesu i produktu.

W przedsiębiorstwach pracujących według Just In Time poprawia się organizacja i wydajność pracy. Osiąga się to dzięki pogrupowaniu stanowisk według podobnych procesów oraz znacznemu ograniczeniu transportu międzystanowiskowego. Pracownicy produkcyjni przeszkoleni są do pracy na wielu stanowiskach. Ta uniwersalność pozwala na zastępowanie się pracowników, gdy zachodzi taka potrzeba. Dzięki tym usprawnieniom proces produkcyjny staje się płynny i elastyczny, a fabryki są mniejsze i wydajniejsze.

Utrzymanie systemu Just In Time wymaga przekazania większych kompetencji pracownikom produkcyjnym. To oni maja największy kontakt z surowcami oraz półproduktami i to właśnie im najłatwiej odkryć błędy jakościowe. Ze względu na to, iż na linię produkcyjną trafia ściśle wyliczona ilość materiału, istotne jest by wszelkie niezgodności były szybko eliminowane. Produkcja Just In Time nastawiona jest na osiągnięcie poziomu "zero defektów". W związku z tym każdy robotnik ma prawo zatrzymać linię produkcyjną w celu wyeliminowania zauważonych problemów.

Współczesne systemy Just In Time są wysoko zinformatyzowane. Wchodzą w skład informatycznych systemów zarządzania produkcją ERP.

Ważne zasady

Wyodrębnić można poniższe zasady funkcjonowania strategii JIT w przedsiębiorstwie:
  • Każdy proces jest dostawcą innego procesu; każdy proces jest klientem innego procesu.
  • Kierownictwo nie powinno wywierać nacisku na produkcję; prowadzone działania powinny być nastawione na wspieranie rozwoju oraz stymulowanie procesu wytwórczego.
  • Indywidualne potrzeby klientów powinny być zaspokajane w drodze produkcji masowej.
  • Proces produkcji musi być wolny od defektów.
  • Wymiana produktów, usług i informacji wewnątrz przedsiębiorstwa oraz z kooperantami zewnętrznymi powinna być realizowana w możliwie najkrótszym czasie.
  • Informacje dotyczące decyzji kierownictwa, rozmiarów i wyników produkcji, stanu magazynowego itd. powinny być wyraźnie i jasno przedstawiane.
  • Do przedsiębiorstwa należy dostarczać tylko to, co jest potrzebne, wtedy, kiedy jest potrzebne i dokładnie tam gdzie jest potrzebne.
  • Transport powinien być przystosowany do dostaw i rozładunku bezpośrednio na linię produkcyjną.
  • Dla zapewnienia uniwersalności działań komórek roboczych tworzący je pracownicy powinni być przeszkoleni w wielu dziedzinach.
  • Przedsiębiorstwo powinno dążyć do ciągłej redukcji kosztów produkcji.
  • Dostawcy muszą być włączeni do projektowania produktu i procesu.
  • Wskazane jest podejmowanie długoterminowych wspólnych inwestycji z dostawcami.
  • Zalecane jest ciągłe przenoszenie nowych technologii do dostawców.
  • Ekspedycja zamawianych przez odbiorców towarów powinna dokonywać się z ominięciem wcześniejszego magazynowania.
  • Każdy robotnik może zatrzymać linię produkcyjną powodując, że powstały problem zostanie usunięty niezwłocznie i na miejscu.
  • Przeprowadzane przez kierownictwo inspekcje nowych stanowisk pracy powinny być wykonywanie ze szczególną dokładnością; kontrole powinny mieć na celu wspieranie działań ulepszających miejsce i zakres wykonywanych prac.
  • Działania eliminujące przesunięcia pracowników, błędy, przemęczenie oraz stres powinny być podejmowane w sposób kreatywny.
  • Zakupów należy dokonywać uwzględniając jakość, nie cenę, ograniczać liczbę dostawców do minimum, zawierać z dostawcami długoterminowe kontrakty.


Miejsce w dziedzinie zarządzania

Metoda Just In Time jest ściśle związana z:
  • systemami Kanban,
  • filozofią Kaizen,
  • metodami Poka-yoke (eliminacja defektów z powodu pomyłek),
  • metodą SMED (redukcja czasu przezbrojeń).


Zobacz też

Linki zewnętrzne

Bibliografia

  • J. Witkowski: Logistyka firm japońskich, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 1998
  • R.T. Greene: Global Quality: a synthesis of the world's management methods, Milwaukee 1993
  • D. Lock (red.): Podręcznik zarządzania jakością, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, s.381-382
ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.