Diagram Ishikawy Przekierowano ze strony: Ishikawa diagram ang. cause and effect diagram, fishbone diagram, Ishikawa diagram

Diagram Ishikawy
Tradycyjne narzędzie
Zarządzanie jakością
TwórcaKaoru Ishikawa
Powstanie1962
Podstawowy schemat


Diagram Ishikawy (diagram przyczyn i skutków, diagram ryby, diagram rybiej ości, diagram drzewa błędów, schemat jodełkowy) - technika używana do ilustrowania związków przyczynowo-skutkowych, pomaga w ten sposób oddzielić przyczyny od skutków danej sytuacji i dostrzec złożoność problemu. Jest jednym z tradycyjnych narzędzi zarządzania jakością.

Spis treści

Historia

Kaoru Ishikawa, profesor Uniwersytetu Tokijskiego, opublikował założenia swojego wykresu w 1962 roku. Diagram Ishikawy został pierwszy raz zastosowany w stoczni firmy Kawasaki. Kaoru Ishikawa rozpowszechnił to narzędzie w Japonii w czasach, gdy przenosił na japoński grunt filozofię TQM oraz promował wymyślone przez siebie słynne koła jakości. W następnych latach wykres przyczynowo-skutkowy został uznany za jeden z siedmiu podstawowych narzędzi doskonalenia jakości.

Diagram Ishikawy jest znany menedżerom na całym świecie. Uczą się go studenci zarządzania wszystkich liczących się uczelni ekonomicznych. Próby wdrożenia kół jakości były podejmowane w wielu krajach, w tym w Polsce (w latach 70. oraz na początku 90.).

Zastosowanie

Za pomocą wykresu Ishikawy możemy wskazać wszelkie istotne związki zachodzące pomiędzy różnymi przyczynami oraz odkryć źródło niepowodzenia lub nieprawidłowego przebiegu procesu. Celem tej metody jest również analiza wyników danego kierunku postępowania, czyli wykrycie potencjalnych niepowodzeń przedsięwzięcia, uszeregowanie przyczyn problemów. Zastosowanie diagramu umożliwia rozpoznanie i klasyfikację wszelkich przyczyn pewnego zagadnienia i wskazanie przyczyny niedoskonałości procesu. Analiza przyczyn i skutków przydatna jest szczególnie w pracy zespołowej ze względu na złożoność problemów oraz zróżnicowanej wiedzy i doświadczeń członków zespołu dotyczących przyczyn problemów. Przygotowywanie, tworzenie i analiza diagramu powinna odbywać się w grupie.

Zalety diagramuGraficzna analiza problemu jest uporządkowanym przekazem informacji, kładzie nacisk na hierarchię danych, zlokalizowanie i wyeliminowanie przyczyn problemu, ułatwia systematyzację możliwych przyczyn wystąpienia niepowodzenia, umożliwia swobodne wprowadzenie nowych propozycji oraz ich systematyzację na bieżąco. Jest również podstawą do dalszych działań i zbierania danych.

Wady diagramuCzęstym problemem występującym podczas konstruowania diagramu Ishikawy jest trudność klasyfikacji poszczególnych przyczyn do właściwych grup lub podgrup. Wadą tej metody jest również nieprzejrzystość przy analizie złożonych problemów.

Opis

Diagram przyczynowo-skutkowy jest graficzną analizą wpływu różnych czynników oraz ich wzajemnych powiązań wywołujących określony problem jakościowy oraz analizą rezultatów (skutków) spowodowanych działaniem tych powiązań. Metoda ta utworzona została w celu rozpoznania zależności pomiędzy wymaganiami klienta, a jakością finalnego wyrobu i ułatwiającego ustalanie jego cech. Diagram porządkuje logicznie i chronologicznie przyczyny lub czynności ze względu na zdefiniowany problem.

Diagram Ishikawy przedstawiany jest jako wielostopniowy proces Top – Down („od ogółu do szczegółu”), w którym przyczyny bezpośrednio wyznaczone na głównej osi traktowane są jako skutki innych przyczyn. Konsekwencją wykresu jest hierarchiczny podział przyczyn. Sposób postępowania przy tworzeniu wykresu przyczynowo – skutkowego składa się z kolejno następujących po sobie kroków:
  1. analiza rozważanego zagadnienia
  2. tworzenie diagramu
  3. sprawdzenie kompletności wykresu
  4. analiza diagramu

Analiza rozważanego zagadnienia

Przede wszystkim należy dokładnie i jasno zdefiniować problem, z jakim przedsiębiorstwo ma do czynienia, zebrać informacje i omówić wszystkie możliwe przyczyny rozważanego zjawiska oraz ustalić główne kategorie możliwych przyczyn. Skuteczną techniką zbierania informacji w zespole jest Burza mózgów. Przegląd wyników burzy mózgów umożliwia zakwalifikowanie przyczyn do odpowiednich kategorii. Zestaw kategorii przyczyn należy dostosować do analizowanego problemu. Do najczęściej stosowanych kategorii przyczyn (zgodnie z zasadą 5M+E) należą:
  • człowiek (Man)
  • materiał (Material)
  • sprzęt/maszyna (Machine)
  • stosowana metoda (Method)
  • kierownictwo (Management)
  • środowisko/otoczenie (Environment)


W zależności od rodzaju i dziedziny analizowanego problemu możliwe jest również użycie innych kategorii przyczyn, np. wyposażenie, informacje, procedury, procesy, organizacja pracy, konkurencja, dostawcy.

Tworzenie diagramu

Rys. 1 Diagram przyczynowo-skutkowy

Punktem wyjścia jest pozioma oś skierowana w prawą stronę, która jest określeniem wyraźnie sformułowanego problemu (skutku) i która łączy główne kategorie przyczyn w formie pochyłych strzałek prowadzących do badanego zjawiska. Kolejnym krokiem jest określenie przyczyn, które rozdziela się na podstawowe (główne) przyczyny i podprzyczyny. Do każdej kategorii przyczyn przyporządkowane są poziome strzałki, które symbolizują główne przyczyny badanego problemu. Wykres rozbudowywany jest przez dołączanie kolejnych przyczyn i podprzyczyn. (Rys. 1)

Każda strzałka oznacza „...przyczynia się do...”, tzn. kierując się od podprzyczyn w kierunku głównej osi poziomej interpretujemy wykres odpowiadając na pytanie „jaki to przynosi skutek?”. Natomiast odczytując diagram od strzałki poziomej do podprzyczyn odpowiadamy na pytanie „dlaczego”?Rozbudowa wykresu kończy się w momencie pełnego zidentyfikowania zjawiska.

Sprawdzenie kompletności wykresu

Należy sprawdzić czy wszystkie potencjalne przyczyny zostały zawarte w wykresie. Graficzna analiza badanego problemu umożliwia rozpoznanie i rozpatrzenie innych przyczyn, które wcześniej zostały pominięte lub nie były brane pod uwagę.

Analiza diagramu

Należy wybrać i zidentyfikować małą liczbę (2 do 4) przyczyn, które prawdopodobnie mają największy wpływ na skutek oraz przeanalizować, czy zidentyfikowana istotna przyczyna rzeczywiście stwierdza badany problem oraz określić sposób wyeliminowania najbardziej prawdopodobnego procesu powstawania badanej niezgodności. Wyniki przeprowadzonej analizy należy sformułować w postaci wniosków. Ostatecznie konsekwencją graficznej formy przedstawienia przyczyn i skutków potencjalnych niepowodzeń jest przejrzyste rozpatrzenie badanego problemu. Diagram pozwala na zidentyfikowanie przyczyn zaistniałego problemu i ustalenie ich wzajemnych zależności.

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.