Gospodarka magazynowa

Gospodarka magazynowa - działalność, w skład której wchodzi zespół środków, czynności organizacyjnych, technicznych i zadań ekonomicznych związanych z przechowywaniem zapasów magazynowych.

Spis treści

Metody analiz w gospodarce magazynowej



Najczęściej do analizy gospodarki magazynowej stosuje się:
  • wskaźniki wydajności;
  • operacyjne logistyczne wskaźniki pracy magazynu;
  • wskaźniki kosztowe działalności magazynów;
  • wskaźniki ekonomiczne pracy magazynu.

Wskaźniki wydajności

Wskaźnik wykorzystania pojemności użytkowej magazynu



Vs - pojemność składowa (nominalna) wg planu zagospodarowania przestrzeni magazynowej (m3)
Vu - pojemność użytkowa magazynu (m3)
ban728t

Wskaźnik ten określa, jaka część całej pojemności magazynu jest wykorzystywana do składowania materiałów bądź towarów.

Wskaźnik wykorzystania pojemności składowej magazynu



Vsw - pojemność składowa wykorzystana magazynu (m3)

Vs - pojemność składowa (nominalna) wg planu zagospodarowania przestrzeni magazynowej (m3)

Ten miernik określa, czy pojemność składowa, jaka w założeniu powinna być wykorzystywana, rzeczywiście jest przeznaczona na magazynowanie towarów lub materiałów. Wskazane jest, aby wskaźnik kształtował się najbliżej wartości 1.

Wskaźnik eksploatacji przestrzeni składowej magazynu



Om - wielkość obrotu magazynowego (przychód + rozchód) rozchód badanym okresie (t, zł)

Vs - pojemność składowa (nominalna) wg planu zagospodarowania przestrzeni magazynowej (m3)

Miernik ten określa stopień wykorzystania powierzchni składowej magazynu.

Wskaźnik technicznego uzbrojenia przestrzeni magazynowej



Ww - wartość wyposażenia technicznego magazynu (zł)

Vu - pojemność użytkowa magazynu (m3)

Wskaźnik określa, w jakim stopniu powierzchnia użytkowa magazynu jest wykorzystana na maszyny i urządzenia. Dzięki niemu dowiedzieć się można o technologicznym zaawansowaniu magazynu.

Wskaźnik wyposażenia przestrzeni magazynowej w środki transportowe



Wst - wartość środków transportu magazynowego (zł)

Vu - pojemność użytkowa magazynu (m3)

Określa poziom zmechanizowania magazynu, czyli ilość środków transportowych wykorzystywanych przy przemieszczaniu towarów i materiałów w granicach magazynu.

Wskaźnik wydajności środków transportu magazynowego



Qr - ciężar ładunków przemieszczanych za pomocą środków transportu magazynowego w badanym okresie (t)

Tte - efektywny czas pracy środków transportu magazynowego w badanym okresie (godz.)

Miernik wskazuje na poziom wykorzystywania środków transportu w procesie magazynowania. Określa, czy środki transportu są dobrze wykorzystywane i czy są one odpowiednio przystosowane do pracy w magazynie.

Wskaźnik wykorzystania środków transportu magazynowego



Tte - efektywny czas pracy środków transportu magazynowego w badanym okresie (godz.)

Qr - ciężar ładunków przemieszczanych za pomocą środków transportu magazynowego w badanym okresie (t)

Ttn - nominalny fundusz czasu pracy środków transportu magazynowego w badanym okresie (godz.)

Qn - nominalna zdolność przewozowa środków transportu magazynowego w badanym okresie (t); jest to suma iloczynów nominalnej nośności lub udźwigu środków transportu przez liczbę cykli roboczych środka transportu w badanym okresie

Miernik określa stopień wykorzystania środków transportowych w porównaniu z ich nominalnymi możliwościami. Im wyższy wskaźnik, tym efektywniejsze wykorzystanie tych środków transportu.

Wskaźnik wykorzystania czasu pracy urządzeń mechanicznych



Tue - efektywny czas pracy urządzeń mechanicznych stosowanych w magazynie w badanym okresie (godz.)

Tun - nominalny fundusz czasu pracy urządzeń mechanicznych magazynu w badanym okresie (godz.)

Określa stopień wykorzystania urządzeń mechanicznych w porównaniu z ich możliwościami.

Wskaźnik wykorzystania urządzeń do składowania



Gw - ciężar (w t) lub objętość (w m3) dóbr materialnych składowanych w urządzeniach do składowania w czasie badania

Gn - dopuszczalne obciążenie składowanymi dobrami materialnymi (w t) lub nominalna pojemność (w m3) urządzeń do składowania znajdujących się w magazynie

Miernik pozwala na określenie, w jakim stopniu wykorzystywane są palety, półki, kontenery i inne urządzenia do składowania.

Wskaźnik paletyzacji ładunków w magazynie



Zsp - wielkość zapasu dóbr materialnych składowanych w magazynie na paletach w czasie badań (t)

Zc - wielkość całego zapasu dóbr składowanych w magazynie w czasie badań

Określa, jaka część towarów lub materiałów jest składowana na paletach, a jaka część nie.

Operacyjne logistyczne wskaźniki pracy magazynu

Procentowy wskaźnik przyjętych zamówień do realizacji w stosunku do ogółu zamówień napływających w przyjętym do badania okresie



Z1 - wskaźnik

Zp - zamówienia przyjęte

Zo - zamówienia ogółem

Określa, ile ze wszystkich zamówień magazyn jest w stanie obsłużyć.

Procentowy wskaźnik zamówień zrealizowanych w stosunku do ogółu przyjętych zamówień



Z2 - wskaźnik

Zr - zamówienia zrealizowane

Zp - zamówienia przyjęte

Wskaźnik określa, w jaki sposób magazyn wywiązuje się ze swoich obowiązków. Ukazuje stopień realizacji zamówień. Wszelkie odchylenia skutkują opóźnieniami w dostawach.

Procentowy wskaźnik bezbłędnych dostaw w stosunku do ogółu wykonanych dostaw



Z3 - wskaźnik

DD - dostawy bezbłędne (dobre)

Do - dostawy ogółem

Ukazuje poziom poprawności realizowanych dostaw. Im wyższy, tym lepiej jest zorganizowany i zarządzany magazyn.

Procentowy wskaźnik bezbłędnie wystawionych faktur



Z4 - wskaźnik

FD - faktury bezbłędne

Fo - faktury ogółem

Określa poziom poprawności wystawianych faktur. Błędne faktury są przyczyną reklamacji, więc jak najwyższy poziom miernika jest jak najbardziej pożądany.

Procentowy wskaźnik zamówień zrealizowanych z opóźnieniem



Z5 - wskaźnik

Zop - zamówienia zrealizowane z opóźnieniem

Zo - zamówienia ogółem

Wskaźnik określa, ile z ogółu zamówień jest takich, które są nieterminowo realizowane. Wskaźnik powinien być jak najniższy.

Procentowy wskaźnik zamówień zrealizowanych w niepełnym wymiarze żądanych asortymentów



Z6 - wskaźnik

Zn - zamówienia niepełne

Zo - zamówienia ogółem

Procentowy wskaźnik reklamowanych dostaw



Z7 - wskaźnik

Dr - dostawy reklamowane

Do - dostawy ogółem

Wskaźniki kosztowe działalności magazynów

Wskaźnik kosztów magazynowania



Kmc - łączne koszty magazynowania w badanym okresie (zł)

Omr - wielkość obrotu magazynowego wg rozchodu w badanym okresie (t, zł)

Jest to jeden z podstawowych mierników efektywności funkcjonowania magazynu. Pozwala na śledzenie oszczędności działalności magazynu w kolejnych okresach. Jego zaletą jest to, że dość precyzyjnie charakteryzuje podstawową funkcję magazynu, a wadą - że zależy od zbyt wielu czynników (np. poziomu zróżnicowania cen, stawek płac, struktury asortymentowej obrotu).

Wskaźnik kosztów składowania zapasu



Kmc - łączne koszty magazynowania w badanym okresie (zł)

Zs - zapas średni w badanym okresie (zł, t)

Ten wskaźnik określa poziom kosztów, które przypadają na każdą złotówkę (lub inną jednostkę, np. tonę, kilogram) wartości składowanego materiału bądź towaru. Im niższy wskaźnik, tym sprawniej i taniej funkcjonuje magazyn.

Wskaźnik kosztów efektywności pracy magazynu



Kmjb - jednostkowy koszt magazynowania okresu bazowego (zł)

Kmjd - jednostkowy koszt magazynowania okresu docelowego (zł)

Omrd - wielkość obrotu magazynowego wg rozchodu w okresie docelowym (t, zł)

Określa poziom, na jakim kształtowały się koszty magazynowania w dwóch okresach, oraz jak kształtowała się efektywność pracy magazynu w tych okresach.

Wskaźnik kosztów utrzymania powierzchni i przestrzeni magazynowej





Kmc - łączne koszty magazynowania w badanym okresie (zł)

Pu - powierzchnia użytkowa magazynu (m2)

Vu - przestrzeń użytkowa magazynu (m3)

Wskaźnik służy do porównania działalności podobnie zorganizowanych magazynów. Należy pamiętać o tym, aby zawsze brać pod uwagę technologię składowania w magazynie, gdyż wtedy wynik jest bardziej wiarygodny. Coraz częściej stosuje się drugi wskaźnik (Muprz), szczególnie przy ocenie magazynów zmechanizowanych wysokiego składowania.

Wskaźnik kosztów eksploatacji wyposażenia magazynu



Kmu - koszty eksploatacji wyposażenia magazynowego (zł)

Ww - wartość maszyn i urządzeń stanowiących wyposażenie magazynu (zł)

Miernik stosowany jest do porównania podobnie zorganizowanych technologicznie magazynów, do śledzenia szybkości unowocześniania wyposażenia magazynu lub do analizy kosztów użytkowania maszyn i urządzeń w konkretnym czasie oraz magazynie.

Wskaźnik kosztów zatrudnienia pracownika magazynowego



Kmo - koszty osobowe pracowników magazynu (zł)

Zp - średnia liczba pracowników zatrudnionych w magazynie w badanym okresie

Wysokość miernika zależy od: wielkości magazynu, stopnia jego mechanizacji, liczby i stopnia kwalifikacji pracowników, wysokości płac. Wskaźnik powinien być analizowany łącznie z miernikami zmechanizowania magazynów, gdyż wielkość zatrudnienia jest niższa w magazynach zmechanizowanych z ręczną obsługą.

Wskaźnik obniżki kosztów jednostkowych magazynowania



Kj0 - jednostkowe koszty magazynowania przed wprowadzeniem mechanizacji

Kj1 - jednostkowe koszty magazynowania po wprowadzeniu mechanizacji

Miernik służy do oceny efektywności nowowprowadzonych maszyn i urządzeń.

Wskaźniki ekonomiczne pracy magazynu

Wskaźnik stopy zysku osiągniętego przez magazyn



U - wielkość zysku osiągniętego przez magazyn w badanym okresie (zł)

Kmc - łączne koszty magazynowania w badanym okresie (zł)

Wskaźnik stanu zapasów w magazynie



Zi - wielkość zapasu magazynowego na początku badanego okresu (t, zł)

Omp - wielkość obrotu magazynowego wg przychodu w badanym okresie (t, zł)

Omr - wielkość obrotu magazynowego wg rozchodu w badanym okresie (t, zł)

Miernik może być powszechnie stosowany. Odzwierciedla zmieniający się stan zapasów w badanym okresie.

Wskaźnik średniego zapasu w magazynie



Z1 - wielkość zapasu magazynowego na początku badanego okresu (t, zł)

Zn - wielkość zapasu końcowego (t, zł)

Z2 - stany zapasów w badanym okresie (t, zł)

n - ogólna liczba stanów zapasów będąca podstawą obliczenia zapasu średniego

Wskaźnik średniego obrotu magazynowego



Omr - wielkość obrotu magazynowego wg rozchodu w badanym okresie (t, zł)

d - liczba dni w badanym okresie

Wskaźnik szczególnie przydaje się do oceny działalności magazynu o szerokim asortymencie materiałów lub towarów. Oblicza się go również w celu porównania magazynów o podobnej wielkości i wartości obrotu oraz ustalenia ewentualnych odchyleń

Wskaźnik wartości zapasu magazynowego



Zs(w) - wartość średniego zapasu magazynowego w badanym okresie (zł)

Zs(t) - wielkość średniego zapasu magazynowego w jednostkach naturalnych w badanym okresie (t, m3, j.ł.)

Miernik ten określa średnią wartość jednostki towarów lub materiałów składowanych w magazynie.

Wskaźnik szybkości obrotu magazynowego (rotacji): w razach i w dniach





Omr - wielkość obrotu magazynowego wg rozchodu w badanym okresie (t, zł)

Zs - wielkość średniego zapasu magazynowego w badanym okresie (t, zł)

d - liczba dni w badanym okresie

Wskaźnik rotacji zapasów w razach (Mrr) określa, ile razy w danym czasie trzeba było dokonać obrotu średnim zapasem, aby uzyskać określoną wielkość rozchodu towarów lub materiałów. Wskaźnik rotacji zapasów w dniach (Mrd) oznacza, przez jaki okres przeciętny zapas pokrywał wielkość rozchodów materiałów lub towarów.

Wskaźnik wykorzystania przepustowości magazynu



Omr1,2,...,n - wielkość obrotu magazynowego poszczególnych asortymentów towarów lub materiałów wg rozchodu w badanym okresie (zł)

Zm1,2,...,n - wielkość zapasów maksymalnych poszczególnych asortymentów towarów lub materiałów, które może pomieścić magazyn wg planu zagospodarowania przestrzeni składowej (zł, t, j.ł.)

Mrr1,2,...,n - szybkość obrotów magazynowych (wielkość rotacji) poszczególnych asortymentów towarów lub materiałów w razach

Wskaźnik wykorzystania przepustowości magazynu wyrażany jest wielkością bezwzględną. Im wskaźnik jest bliższy jedności, tym korzystniejsza jest intensywność procesów magazynowych.

Na potrzeby konkretnego magazynu, składującego towary lub materiały określonej branży, można wyprowadzić jeszcze wiele innych wskaźników. Najważniejsze jest, aby do każdego miernika określić przedziały, w których powinny mieścić się obliczone wyniki. Gdyby wyniki nie mieściły się w przedziałach, należy określić taki sposób postępowania, aby poprawić organizację tych sfer, które nie działają prawidłowo.

Bibliografia

  • Z. Dudziński, M. Kizyn: Vademecum gospodarki magazynowej, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr Sp. z o. o., Gdańsk 2002
  • A. Korzeniowski, A. Weselik, Z. Skowroński, M. Kaczmarek: Zarządzanie gospodarką magazynową, PWE, Warszawa 1997
  • Agnieszka Smoła: Gospodarka magazynowa, Encyklopedia zarządzania
ostatnia modyfikacja 27 sierpnia 2016 r.