Eksperyment Ascha ang. Asch conformity experiments, Asch Paradigm

Eksperyment Ascha (Badanie Salomona Ascha) – seria eksperymentów psychologicznych dotyczących konformizmu. Przeprowadził je Solomon Asch w 1955 r.

Spis treści

Geneza eksperymentu

W 1936 roku Muzafer Sherif przeprowadził eksperyment, którego celem było zbadanie mechanizmu przekazywania norm społecznych przez grupy z pokolenia na pokolenie. Efektem "ubocznym" tego badania było potwierdzenie dużej skłonności badanych do podzielania przekonań wytworzonych przez grupę.

Asch nie zgadzał się z interpretacjami zachowania badanych przedstawionymi przez Scherifa, twierdząc, że badani są skłonni do ulegania grupie w dużym stopniu tylko wtedy, gdy sami czują się niepewnie i nie mają wyrobionego zdania na dany temat - taka bowiem była psychologiczna sytuacja badanych w eksperymencie Scherifa. W warunkach jednoznacznych badani nie będą ulegać grupie - tego spodziewał się Asch. W celu udowodnienia swoich racji stworzył własny eksperyment (opisany poniżej).

Przebieg eksperymentu Ascha

Do pomieszczenia, w którym znajdowali się współpracownicy Ascha (grupa studentów, złożona z siedmiu, ośmiu lub dziewięciu osób) wprowadzał on rzeczywistą osobę badaną (która nie wiedziała, że pozostałe osoby są współpracownikami eksperymentatora). Następnie pokazywał każdemu dwie plansze. Na pierwszej znajdowała się pojedyncza linia, na drugiej zaś trzy linie zaopatrzone w kolejne numery (1, 2, 3). Poproszono każdego uczestnika, aby ocenił, która z trzech linii na drugiej planszy jest najbardziej zbliżona długością do linii z pierwszej planszy i dopiero potem po kolei głośno wypowiedział swoją opinię. Rzeczywista osoba badana oceniała długość odcinków zwykle jako przedostatnia lub ostatnia, a więc po wysłuchaniu ocen innych osób. Długość odcinków była tak zróżnicowana, że w normalnych warunkach udzielenie poprawnej odpowiedzi było bardzo proste. Współpracownicy eksperymentatora, wcześniej przez niego poinstruowani, w większości prób wypowiadali oceny niezgodne z rzeczywistością, tzn. twierdzili, że odcinek krótki jest znacznie dłuższy niż był on faktycznie, lub odwrotnie (mieli udzielać błędnych odpowiedzi w 12 na 16 przeprowadzonych prób).

Wyniki

Wyniki wykazały, że w sytuacji podczas badania około 1/3 odpowiedzi rzeczywistych osób badanych była zgodna z odpowiedziami współpracowników eksperymentatora, a tym samym niezgodna z rzeczywistością. Przyczyny takiego wyniku były następujące:
  • część osób stwierdziła, że wystąpiły u nich zaburza w spostrzeganiu, tzn. że widziały one odcinek długi jako krótki lub odwrotnie;
  • część badanych ujawniła, że spostrzegali różnice między porównywanymi odcinkami, ale po wysłuchaniu ocen wyrażanych przez inne osoby biorące udział w eksperymencie, nie byli pewni swoich sądów i ulegali opinii innych osób;
  • badani z trzeciej grupy twierdzili, że spostrzegali odcinki jako różniące się od siebie oraz byli pewni swoich sądów, ale gdy usłyszeli, że oceny innych osób różnią się od ich ocen, to aby się nie narażać wypowiadali opinię zgodną z opiniami tych osób.

Interpretacja wyników

Psychologów - włącznie z samym Aschem - zaskoczyły tak duże procenty osób podporządkowujących się zdaniu grupy przy braku wyraźnego nacisku grupowego. Badani mieli bowiem wiele powodów, dla których nie powinni podporządkowywać się zdaniu grupy (np. odcinki nie były równe, co do czego nikt z badanych nie miał wątpliwości). Asch wyciągnął z badania następujące wnioski:
  1. im liczniejsza grupa wywierająca nacisk, tym większy stopień ulegania jej naciskowi.
  2. Czynnikiem społecznym, który wpływa na stopień ulegania naciskowi grupowemu, jest jednomyślność osób wywierających nacisk na badanego:
    • gdy tylko jedna z osób wypowiadała opinie niezgodne z opiniami osób wywierających nacisk, to badani ulegali naciskowi w znacznie mniejszym stopniu niż wtedy, gdy wszystkie osoby wywierające nacisk były jednomyślne;
    • gdy jeden ze współpracowników eksperymentatora, który początkowo wydawał oceny zgodne z rzeczywistością, przyłączał się następnie do większości osób wygłaszających oceny niezgodne, tak że byli oni jednomyślni, to u rzeczywistych osób badanych znacznie wzrastała liczba odpowiedzi błędnych.
  3. Wpływ na stopień ulegania naciskowi ma skład grupy wywierającej nacisk:
    • jeżeli osoby wywierające nacisk są spostrzegane przez badanych jako bardzo kompetentne, cieszące się autorytetem, to stopień ulegania naciskowi grupy jest większy niż wtedy, gdy osoby te są spostrzegane jako niekompetentne i pozbawione autorytetu.


Zastosowania dla menedżerów

Celem kierownika powinno być przekazanie norm, które skierują nieuniknione naciski grupowe w pożądanych kierunkach. Kierownik będzie miał duże możliwości ustanawiania norm, które zniechęcałyby do nadmiernego podporządkowywania się grupie. Może tego dokonać:
  • przez to, co robi (np. podając w wątpliwość przyjęte założenia),
  • przez to, co mówi (np. rozpoczynając każdą naradę od podkreślania znaczenia samodzielności w myśleniu),
  • przez to, co nagradza (np. nagradzając innowacyjność a nie podporządkowanie się innym).


Zobacz też

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 27 października 2015 r.