Analiza kosztów i korzyści Przekierowano ze strony: Cost-benefit analysis ang. cost–benefit analysis, CBA, benefit–cost analysis, BCA

Analiza kosztów i korzyści
Technika
Zarządzanie jakością


Analiza kosztów i korzyścimetoda oceny efektywności inwestycji i projektów biorąca pod uwagę całość przewidywanych korzyści i kosztów, z uwzględnieniem kosztów zewnętrznych (np. środowiskowych, społecznych).[1] Wszystkie korzyści i straty są wyrażane w jednostkach finansowych i z uwzględnieniem zmiany w czasie (Wartość bieżąca netto). Do wyceny kosztów i korzyści społecznych stosuje się społeczną stopę dyskontową (ang. social discount rate).

Spis treści

Charakterystyka

CBA to systematyczny proces obliczania i porównywania korzyści i kosztów projektu, decyzji lub polityki publicznej (ang. government policy) (odtąd nazywanej "projektem"). CBA ma dwa cele:
  1. ustalić, czy inwestycja lub decyzja jest sensowna (uzasadnienie/wykonalność),
  2. zapewnić podstawy do porównywania projektów. Cel ten obejmuje porównywanie całości oczekiwanego kosztu każdej z opcji do całości oczekiwanych korzyści, aby zobaczyć czy korzyści przeważają nad kosztami a jeśli tak, to jak bardzo.


CBA jest związana z analizą kosztów-efektywności (ang. cost-effectiveness analysis), jednak jest od niej odmienna. W CBA, korzyści i koszty są pokazanie w wartości pieniężnej i są dostosowane do przepływów finansowych w czasie tak, że każdy przepływ korzyści i przepływ kosztów projektu w czasie (który mam miejsce w różnych momentach) jest wyrażany w wartości bieżącej netto (ang. net present value").

Blisko spokrewnione, ale trochę różne, są również formalne techniki takie jak: analiza kosztów i użyteczności (ang. cost-utiliy analysis), analiza wpływu ekonomicznego (ang. economic impact analysis) oraz społeczny zwrot z inwestycji (ang. social return on investment).

Teoria

Analiza kosztów i korzyści jest często stosowana przez rządy i inne organizacje rządowe oraz przedsiębiorstwa sektora prywatnego, aby ocenić dobre strony danej polityki. To analiza oczekiwanego bilansu korzyści i kosztów, włączając z góry przesądzone alternatywy oraz status quo. CBA pomaga przewidzieć, czy korzyści przeważają koszty i jak bardzo w porównaniu z innymi rozwiązaniami (np. można kwalifikować konkurencyjne polityki pod względem ich wskaźnika kosztów i korzyści).

Na ogół, dokładna analiza kosztów i korzyści identyfikuje wybory, które zwiększają dobrobyt z perspektywy użyteczności. Zakładając dokładną CBA, zmieniając status quo poprzez zastosowanie alternatywy z najniższym wskaźnikiem kosztów i korzyści można polepszyć efektywność w sensie Pareto. Analityk używający CBA powinien mieć świadomość, że idealna ocena wszystkich istniejących i przyszłych kosztów i korzyści jest trudna. Mimo, że CBA może zaoferować gruntowną ocenę alternatywnych rozwiązań, nie gwarantuje ona wyłonienia ideału jeśli chodzi o efektywność ekonomiczną i dobro społeczne.

Proces

Poniższa lista zawiera kolejne kroki ogólnej analizy kosztów i korzyści.
  1. Spisz alternatywne projekty/programy.
  2. Spisz interesariuszy.
  3. Wybierz sposób mierzenia i dokonaj pomiaru wszystkich składowych kosztów i korzyści.
  4. Wykonaj predykcję rozkładu kosztów i korzyści w czasie.
  5. Wyraź wszystkie koszty i korzyści w jednej walucie.
  6. Zastosuj stopę dyskonta.
  7. Oblicz wartość bieżącą netto opcji projektu.
  8. Przeprowadź analizę wrażliwości.
  9. Przyjęcie zalecany wybór.


Ocena

CBA próbuje zmierzyć pozytywne i negatywne konsekwencje projektu i może zawierać:
  • skutki jakie spowoduje na użytkownikach lub uczestnikach;
  • skutki jakie spowoduje na osobach, które nie są użytkownikami lub uczestnikami;
  • skutki zewnętrzne;
  • dodatkowe wartości lub inne społeczne korzyści.


Podobne zestawienie jest stosowane w analizie środowiskowej kompleksowej wartości ekonomicznej. Zarówno koszty jak i korzyści mogą być różne. Zwykle w analizach kosztów i korzyści najdokładniej reprezentowane są koszty finansowe z powodu względnie licznych danych rynkowych. Internetowe korzyści z realizacji projektu mogą zawierać koszty oszczędności lub społeczną gotowość do płacenia (ang. willingness to pay) (sugerując, że społeczeństwo nie ma podstawy prawnej do korzyści z polityki) lub społeczną gotowość do akceptacji (ang. willingness to accept) (zakładając, że społeczeństwo ma prawo do korzyści z polityki) dla zmiany dobrobytu wynikającej z polityki. Główną zasadą oceniania korzyści jest spisanie wszystkich (kategorii) stron dotkniętych przez interwencje i dodanie (pozytywnych i negatywnych) wartości, zazwyczaj pieniężnych, które przypisują do ich skutków na dobrobyt.

Rzeczywiste wynagrodzenie jakiego jednostka mogłaby oczekiwać, aby jej dobrobyt pozostał niezmieniony przez politykę jest w najlepszym wypadku oszacowane niedokładnie. Do oszacowania wynagrodzenia związanego z polityką często są stosowane badania ankietowe (używające technik określania preferencji) lub analizy zachowania rynku (techniki ujawnionych preferencji). Jednakże respondenci badań mają często silne pobudki do błędnego informowania o swoich prawdziwych preferencjach, a zachowanie rynku nie zapewnia żadnych informacji o nierynkowym wpływie na dobrobyt.

Jednym z kontrowersyjnych zagadnień jest szacowanie wartości życia ludzkiego np. kiedy szacowane jest bezpieczeństwo drogowe lub leki ratujące życie. Jednakże czasami można tego uniknąć poprzez użycie spokrewnionej techniki analizy kosztów i użyteczności, w której korzyści są wyrażone w niepieniężnych jednostkach takich jak finansowa wartość życia. Na przykład bezpieczeństwo na drodze może być mierzone pod względem kosztu uratowania życia bez ustalania finansowej wartości samego życia. Jednakże takie niepieniężne wskaźniki mają ograniczoną użyteczność oceniania polityk z zasadniczo różnymi wynikami. Dodatkowo wiele innych korzyści może płynąć z danej polityki i wskaźniki takie jak koszt ocalonego życia mogą prowadzić do różnych rankingów alternatyw niż tradycyjna analiza kosztów i korzyści.

Inną kontrowersyjną sprawą jest szacowanie wartości środowiska, która w XXI. wieku jest zazwyczaj obliczana przez szacowanie wartości dla ludzi usług ekosystemowych, takich jak powietrze, jakość wody czy zanieczyszczenie. Wartości pieniężne mogą być również zaliczone do innych, niematerialnych efektów takich jak reputacja biznesowa, penetracja rynku, długoterminowa strategia wyrównywania przedsiębiorstw.

Czas i dyskontowanie

CBA zazwyczaj próbuje umieścić wszystkie istotne koszty i korzyści na wspólnym aktualnym fundamencie używając kalkulacji przepływów finansowych w czasie (ang. time value of money). Jest to często osiągane poprzez konwertowanie przyszłego, oczekiwanego przepływu kosztów i korzyści na wartość aktualną używając stopy dyskontowej. Badania empiryczne i ramy techniczne sugerują, że w rzeczywistości ludzie uwzględniają przyszłość w taki sposób.

Użycie stopy dyskontowej jest subiektywne. Mniejszy wskaźnik ocenia przyszłe pokolenia na równi z obecnymi. Większe wskaźniki (np. wskaźnik rynkowy zwrotu) odzwierciedlają skłonność ludzi do zmian wartości w czasie - bardziej cenią pieniądze, które otrzymują teraz niż pieniądze, które otrzymają w przyszłości. Wybór ma wielki wpływ na ocenę interwencji z długoterminowymi skutkami, takimi jak te mające wpływ na zmiany klimatu. Jednym z problemów jest "zagadka premii za ryzyko", w której długoterminowe zwroty kapitału mogą być wyższe niż powinny. Jeśli tak, zapewne wskaźnik rynkowy zwrotu nie powinien być używany do ustalenia stopy dyskontowej, jako że tym samym może wywołać efekt niedoceniania dalekiej przyszłości (np. zmiana klimatu).

Ryzyko i niepewność

Z ryzykiem związanym z wynikami projektu zazwyczaj radzi się poprzez użycie teorii prawdopodobieństwa. Może być ono uwzględnione w stopie dyskontowej (mieć zwiększającą się niepewność w czasie), ale jest zazwyczaj rozważane oddzielnie. Szczególna uwaga jest zazwyczaj poświęcana awersji do ryzyka (ang. risk aversion) - nieracjonalnej preferencji do unikania straty zamiast zdobywania zysku. Obliczenia oczekiwanego zysku nie wyjaśniają szkodliwego efektu niepewności.

Niepewność w parametrach CBA (skontrastowana z ryzykiem niepowodzenia projektu itd.) może być oszacowana przy użyciu analizy wrażliwości, która pokazuje jak rezultaty reagują na zmiany w parametrach. Alternatywnie bardziej ryzykowna formalna analiza może być podjęta poprzez użycie metody Monte Carlo.

Historia

Koncepcja CBA pochodzi z artykułu Julsa Dupuita z 1848 roku i była sformalizowana w kolejnych pracach Alfreda Marshalla. Użycie CBA w USA zainicjował Korpus Inżynieryjny, po tym jak w Federal Navigation Act z 1936 r. pojawił się wymóg analizy kosztów i korzyści dla proponowanej infrastruktury federalnej drogi wodnej. Flood Control Act z 1939 r. był instrumentem wprowadzenia CBA jako polityki federalnej. Wymagał, żeby korzyści, niezależnie komu się przytrafiają, były większe niż oszacowane koszty.

Polityka publiczna

Użycie do szerszej polityki publicznej rozpoczęło się od prac Otto Ecksteina, który w 1958 r. założył fundację opiekującą się CBA i jej użyciem do rozwoju zasobów wodnych. Przez lata 60. CBA była używana w USA dla jakości wody, podróży rekreacyjnych i ochrony gruntów. Podczas tego okresu koncepcja wartości opcji została rozwinięta, aby reprezentować niematerialną wartość chronionych zasobów takich jak parki narodowe.

CBA była następnie rozwinięta, aby określała zarówno niematerialne jak i materialne korzyści polityki publicznej związanej z chorobami psychicznymi, nadużywaniem środków odurzających, wykształceniem wyższym i polityką odpadów chemicznych. W USA National Environmental Policy Act z 1969 r. na początku wymagał użycia CBA w programach regulacyjnych i odtąd inne rządy uchwaliły podobne zasady. Rządowe poradniki na temat zastosowania CBA w polityce publicznej obejmują kanadyjski poradnik do analizy regulacyjnej, australijski poradnik do regulacji i finansów, amerykański poradnik programów opieki zdrowotnej i amerykański poradnik do zarządzania kryzysowego.

Inwestycje w transport

Użycie CBA dla inwestycji w transport rozpoczęło się w Wielkiej Brytanii, w projekcie autostrady M1 w 1960 r. Metoda była później stosowana w wielu projektach m.in Linii Victoria londyńskiego metra. Później, "New Approach to Appraisal" (NATA) zostało wprowadzone przez ówczesny Department for Transport, Environment and the Regions. Pozwoliło to pokazać rezultaty kosztów i korzyści oraz wyszczególniło ocenę oddziaływania na środowisko w zbilansowany sposób. NATA było najpierw użyte w krajowych schematach dróg w Roads Review w 1998 r., ale następnie rozszerzono go do wszystkich sposobów transportu. Jeśli chodzi o rok 2011, metoda była podstawą oceny transportu w Wielkiej Brytanii i jest utrzymywana i rozwijana przez Wydział do Spraw Transportu.

Projekt Unii Europejskiej Developing Harmonised European Approaches for Transport Costing and Project Assessment będący częścią Szóstego Programu Ramowego, wystawiał ocenę przewodników transportowych w członkowskich państwach EU i odkrył, że istnieją znaczne różnice pomiędzy państwami.

Transport Canada promował użycie CBA dla głównych inwestycji w transporcie i w 1994 r. wydał stosowny poradnika.

W USA, zarówno federalne jak i stanowe wydziały transportu powszechnie używały CBA stosując różne, dostępne narzędzia m.in. HERS, BCA.Net, StatBenCost, Cal-BC, i TREDIS. Przewodniki są udostępniane przez Federal Highway Administration, Federal Aviation Administration, Minnesota Department of Transportation, California Department of Transportation (Caltrans) i Transportation Research Board Transportation Economics Committee.

Dokładność

Wartość analizy kosztów i korzyści zależy od dokładności indywidualnego oszacowania każdego kosztu i każdej korzyści. Badania porównawcze wskazują, że tego typu szacowanie jest często błędne, uniemożliwiając poprawę w sensie optimum Pareto i efektywności Kaldora-Hicksa. Powody tych nieścisłości obejmują:
  • zbytnie poleganie na danych z poprzednich projektów (często znacznie różniących się w funkcji, rozmiarze i poziomie kwalifikacji członków zespołu;
  • użycie subiektywnych wrażeń w ocenianiu członków zespołu;
  • niewłaściwe użycie heurystyki do określania pieniężnych kosztów niematerialnych elementów;
  • błąd konfirmacji wśród zwolenników projektu (szukanie powodów do kontynuacji).


Zespół roboczy może próbować włączyć lub wyłączyć koszty z analizy, aby mieć wpływ na wynik. W przypadku Forda Pinto (gdzie, z powodu wad w projekcie Pinto był skłonny do wybuchnięcia płomieniem w kolizji podczas uderzenia), decyzją firmy było nie wycofanie produktu. Analiza kosztów i korzyści Forda oszacowała, że w oparciu o liczbę używanych samochodów i wskaźnik prawdopodobnych wypadków śmierci spowodowanych błędem w projekcie kosztowałyby ją około 49,5 milionów dolarów na zawarcie ugody w procesach sądowych w sprawie spowodowania śmierci w odniesieniu do koszów 137,5 miliona dolarów. Ford pominął (lub uznał za nieważne) koszty negatywnej reklamy, co byłoby skutkiem, a co wymusiło wycofanie i spowodowało szkody w sprzedaży.

W ekonomice zdrowia, niektórzy analitycy sądzą, że analiza kosztów i korzyści może być nieadekwatną miarą, ponieważ gotowość metod do determinowania wartości życia ludzkiego może być efektem wpływu poziomu dochodów. Aby analizować efekty polityki zdrowotnej wspierają użycie metod takich jak analiza kosztów i użyteczności (ang. cost-utility analysis) i liczba lat życia skorygowana z jego jakością (ang. quality-adjusted life year).

Jest sprawą dyskusyjną, czy jeśli do podejmowania decyzji w sprawach środowiskowych lub BHP nie zostały użyte nowoczesne analizy kosztów i korzyści, należy je anulować, mimo że z perspektywy czasu uważane są za odnoszące sukces. Przykładami takich decyzji jest nakaz usunięcia tetraetyloołowiu z benzyny, budowa Zapory Hoovera w Wielkim Kanionie Kolorado czy nakaz regulowania wystawienie pracowników na działanie chlorku winylu. Clean Air Act był cytowany w retrospektywnych badaniach jako przypadek, gdzie korzyści przerastały koszty, ale wiedza o korzyściach (w dużej mierze wynikających z korzyści redukcji zanieczyszczeń) była dostępna dopiero kilka lat później.

Linki zewnętrzne

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.