Budżetowanie ang. budgeting

Budżetowanie – proces obejmujący planowanie, tworzenie i zatwierdzanie Budżetu, a także późniejszą jego kontrolę. Budżetowanie to jeden z elementów skutecznego zarządzania firmą. Praktyczne zastosowanie budżetowania może dać korzyści finansowe, a także może wskazać wiele istotnych czynników stanowiących podstawę budżetu. Aby budżet miał praktyczne zastosowanie, musi być on oparty na danych i informacjach dostarczonych ze wszystkich działów przedsiębiorstwa.

Spis treści

Budżet

Budżet to plan działania, który prezentuje sposób alokacji zasobów wyrażony w jednostkach pieniężnych lub w jednostkach naturalnych, zaakceptowany i realizowany przez pracowników poszczególnych szczebli zarządzania. Przeważnie jest on przygotowywany przez dział finansowy organizacji, na podstawie informacji dotyczących przewidywanych przychodów i wydatków, dostarczonych z konkretnych działów przedsiębiorstwa.

Więcej na temat budżetu w artykule Budżet.

Rodzaje budżetowania

Wyodrębniamy różne typy budżetowania.

Cztery najbardziej popularne formy budżetowania:
  1. Kroczące – stworzenie dokładnego budżetu dla pierwszego kwartału oraz ogólnego dla pozostałych kwartałów (więcej w sekcji Budżetowanie kroczące);
  2. Przyrostowe – stworzenie budżetu na podstawie danych z poprzedniego okresu najczęściej pomnożonych o odpowiedni wskaźnik, „od zera” – opracowanie budżetu na podstawie dokładnej analizy, tak jakby był on wdrażany dla danej jednostki po raz pierwszy;
  3. Odgórne – opracowanie budżetu na poziomie menadżerów wyższego szczebla zarządzania;
  4. Partycypacyjne – kierownictwo opracowuje strategię firmy, a pracownicy opracowują budżety cząstkowe.


Funkcje budżetowania

Do najważniejszych funkcji budżetowania można zaliczyć:
  • mobilizowanie do okresowego planowania,
  • koordynację działań i współpracy,
  • umożliwienie komunikowania zamierzeń,
  • dostarczanie podstaw do kontroli i oceny dokonań,
  • dostarczanie danych do opracowania systemów motywacyjnych.


Cechy budżetowania

Korzyści dla organizacji stosującej budżetowanie przejawiają się również w cechach tego procesu.

Budżetowanie:
  • stanowi wartość dodaną firmy,
  • wymaga planowania, realizacji oraz kontroli,
  • ułatwia zarządzanie organizacją,
  • wymusza korzystne zmiany w firmie,
  • wymusza aktywne zaangażowanie w proces prawie całej firmy,
  • wymusza współpracę pomiędzy księgowością a finansami,
  • wymaga dyscypliny,
  • przynosi przede wszystkim długoterminowe korzyści,
  • poprawia kontrolę poprzez wymóg zatwierdzenie każdego planu przez decydenta.


Etapy budżetowania

Budżetowanie to złożony wieloetapowy proces. Składa się z trzech podstawowych elementów: przygotowania, realizacji i kontroli.

Na proces budżetowania składają się:
  1. Opracowanie założeń do budżetu.
  2. Opracowanie budżetu.
  3. Uzgodnienie i zatwierdzenie budżetu.
  4. Kontrola wykonania budżetu.
  5. Reakcja na wyniki kontroli.


Budżetowanie kroczące

Jest to najpopularniejsza metoda budżetowania w przedsiębiorstwach w przypadku sporządzania rocznego budżetu dla całej organizacji. Budżetowanie kroczące (ang. continuous budgeting) polega na opracowywaniu budżetów w sposób ciągły – kroczący i sprowadza się do ciągłego uaktualniania i uszczegółowiania budżetów opracowanych na kolejne okresy (np. kolejne miesiące lub kwartały roku).

Jest to jednocześnie budżet sporządzany dla niezmiennego pełnego okresu budżetowego, np. pełnego roku, niezależnie od roku kalendarzowego, obrachunkowego. Pod koniec każdego okresu budżetowego (miesiąca, kwartału) budżety na następne okresy (11 kolejnych miesięcy lub trzy kolejne kwartały) zostają poddawane analizie i aktualizacji.

W budżecie kroczącym (ang. continuous budget, rolling budget) szczególna uwaga jest poświęcona okresom najbliższym, dla których informacje mogą zostać dość precyzyjnie określone. Dla pozostałych okresów ustala się budżety, ze stopniem szczegółowości możliwym do uzyskania w tej stosunkowo odległej perspektywie. W następnym okresie aktualizuje się i uszczegóławia budżety kolejnych podokresów, uwzględniając następne miesiące lub kwartały dla opracowania budżetu „zamkniętego” okresu planistycznego.

W efekcie takiego budżetowania przedsiębiorstwo w każdym dowolnym okresie ma budżet opracowany na pełny rok obrotowy, co zapewnia stabilny horyzont działalności. Poza tym budżet jest ciągle weryfikowany o zdarzenia, które wystąpiły w przeszłości i jest uaktualniany o zdarzenia, które mogą wystąpić w przyszłości.

Zalety

  • aktualność budżetu,
  • obniżenie stopnia niepewności, gdyż w ciągle zmieniającym się otoczeniu gospodarczym budżet kroczący jest bardziej efektywny i daje poczucie bezpieczeństwa,
  • oparcie procesu planowania i kontroli na ostatnim realistycznym budżecie, a nie na założeniach budżetu przygotowywanego raz na rok,
  • objęcie przewidywaniami dłuższego okresu niż przy budżetowaniu konwencjonalnym,
  • wypracowanie nawyków u pracowników do bieżącego planowania i dokonywania kontroli wykonania,
  • większe przystosowanie się do zmian zachodzących w przedsiębiorstwie i w jego otoczeniu.

Wady

  • pracochłonność i czasochłonność tworzenia budżetu, a co za tym idzie również jego kosztowność,
  • dostosowanie budżetu do bieżących możliwości, hamujące w ten sposób kreatywność i determinację,
  • możliwość znużenia pracowników ciągłym tworzeniem budżetów,
  • aktualizacja standardów Kosztów i cen rozliczeniowych dla transakcji wewnętrznych przyczynia się do różnej wyceny zapasów i różnych wartości odchyleń, problem ten jest szczególnie dotkliwy w przedsiębiorstwach wytwarzających szeroki asortyment wyrobów.


Zobacz też

Linki zewnętrzne

Bibliografia

ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.