Bezpieczeństwo i higiena pracy

Bezpieczeństwo i higiena pracy - powszechnie używana nazwa określająca zbiór przepisów i zasad dotyczących bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy, a także osobna dziedzina wiedzy zajmująca się kształtowaniem właściwych warunków pracy. Zakres BHP obejmuje m.in. zagadnienia z zakresu ergonomii, medycyny pracy, ekonomiki pracy, psychologii pracy, technicznego bezpieczeństwa itd. Działem ściśle powiązanym z BHP jest ergonomia.

Spis treści

Cele BHP



Do celów BHP należy m.in.:
  • propagowanie bezpiecznego miejsca pracy,
  • ochrona zdrowia i życia pracowników,
  • zapobieganie chorobom zawodowym,
  • ochrona pracowników przed ryzykiem związanym z czynnikami niebezpiecznymi dla zdrowia, występującymi w miejscu pracy,
  • zorganizowanie miejsca pracy zgodnie z psychologicznymi i fizycznymi potrzebami pracownika,
  • przystosowanie pracy do człowieka i przystosowanie człowieka do jego pracy,
  • ciągłe ulepszanie warunków pracy,
  • wspieranie i rozwój organizacji i instytucji działających na rzecz propagowania kultury bezpieczeństwa w pracy.


BHP, a warunki pracy



Czynnikiem, który wpływa na warunki pracy jest to, czy Pracodawca i pracownik dbają o przestrzeganie zasad BHP. Zasady higieny pracy i bezpieczeństwa pracy różnią się nieco od siebie i zostały przedstawione poniżej.

Higiena pracy



Higiena pracy jest ściśle związana z profilaktyką chorób zawodowych. Głównym celem higieny pracy jest kontrolowanie stopnia szkodliwości warunków pracy i dążenie do jej minimalizacji we wszystkich możliwych przypadkach. Aby było to możliwe należy rozpoznać wszelkie szkodliwe czynniki, określić stopień ich natężenia oraz wskazać działania prowadzące do ograniczenia wynikającego z nich zagrożenia.

Bezpieczeństwo pracy



Bezpieczeństwo pracy polega na zapobieganiu wypadkom lub innym sytuacjom, które mogłyby być szkodliwe dla zdrowia. Aby realizować ten cel należy zwrócić szczególną uwagę na takie obszary jak:
  • zadania i obowiązki pracowników,
  • identyfikacja ryzyka,
  • eksploatacja i konserwacja maszyn i urządzeń,
  • zarządzanie zmianami,
  • planowanie sytuacji awaryjnych,
  • przeglądy wewnętrzne i analiza wypadków.


Równie ważne jest przestrzeganie kilku podanych niżej zasad:
  • opracowanie programu organizacji bezpiecznej pracy,
  • wyeliminowanie przestojów w czasie pracy,
  • usprawnienie transportu między stanowiskami,
  • odpowiednie zorganizowanie obsługi eksploatacyjnej stanowisk,
  • zoptymalizowanie wykorzystania czasu pracy,
  • dążenie do jak najmniejszej uciążliwości pracy zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym,
  • dążenie do jak najlepszego wykorzystania środków ochrony osobistej.

Audyty



Kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na podnoszenie bezpieczeństwa pracy jest organizowanie audytów, które powinny być dostosowane do charakteru i potrzeb wybranej jednostki organizacyjnej. Jeśli są przeprowadzane regularnie, mogą pomóc w wykryciu wszystkich niedoskonałości i czynników mogących prowadzić do zagrożenia, jak również do odpowiednio wczesnej ich eliminacji. Mogą również przyczynić się do wzrostu zainteresowania samych pracowników problemami bezpieczeństwa i uświadomienia im jak ważne jest przestrzeganie przepisów. Każdy pracownik powinien czuć się zobowiązany do dbania o bezpieczeństwo zarówno swoje jak i swoich współpracowników.

BHP w kontekście międzynarodowym



W 2001 roku Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) opublikowała ILO-OSH 2001, czyli wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy (Guidelines on occupational safety and health management systems). Powinny one zachęcać wszystkie kraje do ciągłej poprawy warunków pracy, co można osiągnąć przez odpowiednią politykę, jak również przez organizację, planowanie, implementację, ocenę i prowadzenie akcji na rzecz wspomnianych ulepszeń (a wszystko to wspierane przez audyty prowadzone przez MOP). Poza system zarządzania ILO ma również wspierać pracodawców, aby mogli oni nadążać nad szybkimi zmianami i powstawaniem konkurencyjnych środowisk pracy. Innym międzynarodowym standardem jest OHSAS 18000.

BHP, a Unia Europejska



W krajach członkowskich Unii Europejskiej funkcjonują stosowne organy, których zadaniem jest zapewnienie, że wymogi dotyczące BHP są spełnione. W wielu krajach członkowskich dochodzi do silnej współpracy między pracodawcą, a organizacjami zawodowymi (np. związki zawodowe), aby zapewnić przestrzeganie zasad BHP w miejscu pracy. Uważa się, że taka współpraca ma zalety zarówno dla pracowników (zapewnienie ochrony zdrowia), jak również dla pracodawców (zwiększenie produktywności i jakości pracy). W 1991 roku powołano też Europejską Agencję Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy.

Kraje członkowskie Unii Europejskiej przeniosły do swojego prawa różne dyrektywy, które określają minimalne standardy dotyczące zasad BHP. Wspomniane dyrektywy (jest ich ok. 20) mają podobną strukturę i wymagają od pracodawcy oceny ryzyka występującego w miejscu pracy oraz zastosowanie odpowiednich środków zapobiegawczych.

Jednak niektóre kraje UE przyznają, że brakuje im kontroli jakości odnośnie bezpieczeństwa pracy, nieefektywnego wdrażania dyrektyw dotyczących BHP i w sytuacjach, w których analiza ryzyka ma miejsce bez wizyt w miejscu pracy. Nie dziwi więc, że całkowity koszt społeczny problemów zdrowotnych i wypadków związanych z pracą wynosi w różnych krajach UE od 2,6% do 3,8% PNB.

Zasady BHP w Polsce



Na straży przestrzegania przepisów i zasad BHP w polskich zakładach pracy stoi Państwowa Inspekcja Pracy (PIP). Podstawowe wymagania z zakresu prawa pracy dotyczące BHP zawiera Dział X Kodeksu pracy – oraz wiele rozporządzeń; w tym najważniejsze: Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 1997 r. Nr 129, poz. 844 z późniejszymi zmianami) oraz Polskie Normy.

Coraz częściej BHP w organizacjach staje się przedmiotem zarządzania podobnie jak zarządzanie jakością według ISO 9001, czy zarządzania środowiskowego według ISO 14001. Stopniowo zmienia się też nazewnictwo – coraz częściej wysoki poziom dbałości organizacji o BHP nazywany jest kulturą bezpieczeństwa. Dla potrzeb krajowych PKN wydał normę PN-N-18001:2004 Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy.

Bibliografia

Bezpieczeństwo i higiena pracy, Wikipedia pl

Bezpieczeństwo i higiena pracy, Wikipedia en

Joanna Grych: Bezpieczeństwo i higiena pracy, Encyklopedia zarządzania
ostatnia modyfikacja 20 sierpnia 2016 r.